Zaindariak zaindu

Arazo larria dugu Interneteko sare sozialekin. Gazte zein ez hain gazte askorentzat informazio iturri bakar, edo nagusi, behintzat, bilakatu dira. Twitter, Facebook, eta (ez dezagun ahaztu, haren jabetzako) Whatsapp zein Instagramen gabiltzanean, lagun eta hurkoz inguratuta aritzen gara. Konfiantza giro horrek gure espiritu kritikoa baretzen du, eta sareotan irakurri edo ikusten duguna askoz ere sinesgarriagoa egiten zaigu komunikabide konbentzionaletan ikusten duguna baino.
Sinesgarritasun faltsu horrek arazo katea eragin du, hala nola, albiste faltsuen hedapena eta horien erabilera iritzi publikoa eraldatzeko.
Horri aurre egiteko, sare sozialek neurriak hartu dituzte, oinarrian zentsura hutsa direnak. Facebookek, bereziki, bere irizpideen arabera erabaki du hainbat eduki ez direla onargarriak, eta horiek sistematikoki ezabatzen edota blokeatzen ditu. Egun batean, ultraeskuineko ideia bortitzak ez dituela onartuko erabaki du, baina biharamunean zalantzan jartzen hasi da estaturik gabeko herrien abertzaletasuna onargarria den...
Beste alde batetik, norbaitek esan dezake: “Aizu, sare horiek enpresa pribatuenak dira, eta inor ez dago behartuta erabiltzera. Baldintzak gustatu ezean, ezabatu zure kontua, eta kito!”. Arrazoi apur bat badu hori dioenak. Nik neuk iragarki taula handi bat jartzen badut herriko plazaren erdian, eskubidea dut neure taula horretan nahi dudana jartzeko eta kentzeko. Baina, orduan, auzokideei argi eta garbi esan beharko diet neure taula dela, eta ez edonork nahi duena adierazteko tresna bat; gainera, Udalaren araudia ere bete beharko dut, hark nire taulatzarra desmuntatzea eta biltegira eramatea nahi ez badut, bederen!
Facebookek eta Twitterrek diote oso arduratuta daudela jasotzen dugun informazioaren kalitatearekin, eta kontu handiz zaintzen ari direla haien bidez ez dezagun eduki desegokirik jaso. Bikain, eskertzen da ahalegina, baina... galdera klasikoa halakoetan: nork zaindu behar ditu zaindariak?

Loturak, estekak, linkak

https://labur.eus/independentismoa
Eduki ‘okerren’ inguruan egiten ari den hausnarketaren barruan, Facebookek dagoeneko aipatu du euskal independentismoa, adibidez, ‘supremazismo zuriarekin’ lot litekeela. Azalpena, Argia.eus-en.
https://labur.eus/wpzuloa
Facebookek eta bere jabetzako sareek etengabeko pribatutasun arazoak dituzte. Lehengoan, akats tekniko batek zabalik utzi zien atea hackerrei munduko Whatsapp erabiltzaile guztien telefonoetan sartzeko.
https://labur.eus/gezurra
Paradoxikoa dirudien arren, nola zabaltzen den gezurra inoiz baino errazago, informazioz gainezka bizi garen garaiotan.


Mendian ere, euskaraz

mendia

Mendia eta euskara era ludikoan uztartzeko xedea du Mendian ere euskaraz ekimenak, duela bi urte hainbat mendi taldek elkarlanean sortuak. Mendian ere euskaraz bizi daitekeela aldarrikatzeko, mendi irteera bateratuak antolatzen dituzte, mendian euskaraz aritzeko aukera eskainita. Aurten, indarberritu egin da egitasmoa. Elkarte gehiago batu zaizkio egitasmoari, besteak beste AEKren Praktikatu zerbitzua (AEK-ko Kirola eta natura taldearekin). Iragan maiatzaren 25ean, mendi martxa antolatu zuten Gorbeiara. Beste ekimen bat ere abiatu dute: https://mendianereeuskaraz.weebly.com webgunea, mendiari buruz euskaraz ekoizten den material idatzia zein ikus-entzunezkoabiltzeko eta gaiaren gainean interesa duen ororentzako plaza izateko. Sei atal ditu guneak: Atarikoa, hedabideetan agertzen den euskarazko informazioa bildu eta euskara hutsean egiten diren mendi irteeren berri emateko; Mendian ere euskaraz, ekimenari buruzko informazioa zabaltzeko; Blogak, mendiari buruzko euskarazko blogak eskuragarri izateko; Artikulugileak, lan idatziak jasotzen dituena; Irudiak, argazkiak biltzen dituena; eta Hemeroteka, atarira bidaltzen dituzten artikuluen bilduma.


EUSKARAZKO eskaintza eta eskari digitala indartzeko deia egin zuen PuntuEUS Fundazioak, iragan maiatzaren 17an ospaturiko Interneten Nazioarteko Egunean. Hizkuntza baten bizitasun digitalak bere osasunaren gaineko funtsezko informazioa ematen duen neurrian, alor horri erreparatu dio PuntuEUS Fundazioak, datu eta guzti. Esaterako, eskaintzari dagokionez, Euskal Herriko webgune guztiak aintzat hartuta, euskarazko edukia 26.663 webgunek dute, guztien % 16k. Gainera, .eus domeinuak erabiltzen du gehien euskara. Halere, Fundazioak azaldu duenez, euskarak sarean eskaintza eduki arren, “datuek diote mugatua dela, eta hain aldakorra den ingurune digitalean ezinbestean areagotu behar dugula euskararen bizitasun digitala bermatu nahi badugu”. Horretan, erabilera ere funtsezkoa izango da: “Euskararen bizitasun digitala ez da eskaintzara mugatzen, erabilerarik gabeko eskaintzak ez baitu etorkizunik. Erabiltzaileak trebatu eta motibatu egin behar ditugu, gure komunitate digitala indartu, eta ingurune digitala euskaraz kontsumitzera eta sortzera bultzatu”.

LABURREAN

EUSKAL HERRI osoko 172 euskara zerbitzuren informazio praktikoa (helbidea, webgunea, harremanetan jartzeko moduak...) biltzen du Euskal Herriko Euskara Zerbitzuen fitxategiak, Udaltop topaketetan aurkeztu zen proiektuak. Euskal Herriko euskara zerbitzuen topaketa da Udaltop, eta urtero egiten da, Lasarte-Orian. Aurtengoa, maiatzaren 16an eta 17an, fitxategia aurkezteko baliatu zuten, besteren artean. www.udaltop.eus/eu/udal-zerbitzuak helbidean kontsulta daiteke.


appKANTUZALEENTZAKO aukerako aplikazioa sortu du Patxi Bridierrek: Kantuz. Euskarazko 300 bat abestiren hitzak jasotzen ditu aplikazioak, bai tradizionalak bai modernoak. Behin deskargatuta, sarerik gabe erabiltzeko aukera ematen du, gainera. Doakoa da aplikazioa, eta Google Playn zein App Storen eskura daiteke, Android eta Apple darabiltzaten gailuetarako garatu baitu.

 

Auzolan digitala martxan, gailuek euskaraz egin dezaten

voice

Gailu teknologikoak ahotsezko aginduen bidez maneiatzeko joera eta aukera gero eta gehiago hedatzen ari dira, eta aurki arrunta izango da gailuok hizketa bitartez erabiltzea. Teknologia alorreko enpresa handiak garatzen ari dira hizketaren ezagutzarako baliabideak. Alabaina, baliabide horietan hizkuntza hedatuenek soilik dute lekua. Hizkuntza txikiek, tartean euskarak, zail dute enpresa handien xedeetan tokia izatea. Hori dela eta, Librezale taldeak auzolan digitala hasi du. Helburua da euskarazko ahotsez osatutako 10.000 ordu grabatzea, modu boluntarioan. Ahotsok Mozilla fundazioak martxan duen Common Voice ekimena hornituko dute. Software librean oinarritutako ekimena da Common Voice, ikasketa automatikoa baliatuz hizketaren ezagutzarako motor libre bat garatzeko, zeinak hizkuntza gehiagori egingo dien leku. Hala, euskarazko grabaketak bildu nahi ditu Librezalek apirilaren 9an hasi eta hainbat hilez luzatuko den auzolan erraldoiaren bidez. Grabaketak egiten ez ezik, eginak daudenak balioztatzen ere lagun dezakete boluntarioek. Bidea erraza da: https://voice.mozilla.org/eu tokian sartu eta bertako argibideei jarraitu. Ahalik eta ahots mota gehien lortu nahi dute sustatzaileek; horrenbestez, askotariko lagunen elkarlanaren beharra nabarmendu dute. Librezaleren webgunean (https://librezale.eus/) topa daitezke ekimenari buruzko azalpen gehiago.


blogetanAZKUE FUNDAZIOAK Blogetan! Blog izarren bila lehiaketaren hirugarren edizioko sariak banatu ditu. Epaimahaiaren iritziz, hauek dira euskarazko blogik onenak: Gizarte eta Politika kategorian, Imanol Epelderen 27 zapata; Kulturan,  Xerezade, Jasone Larrinagak eta Ana Moralesek zuzendua; Zientzia eta Teknologian, Dabid Martinezen Laborategia; eta Aisia arloan, Kontra-kantxa, Iruñe Astizena. Bestalde, lehiaketan laguntzaile den Argia aldizkariak euskal blogari berrienari eman ohi dion saria banatu barik geratu da. Halere, Kablegintza eta kablelariak eta Begane blogak Argiaren urtebeteko harpidetza banarekin saritu dituzte. Euskarazko blogik onenak sarituz blogintza euskalduna sustatzea du helburu Blogetan! lehiaketak.

LABURREAN

GARESTIK GASTEIZERA 2.562 kilometro bete ostean, iragan apirilaren 14an amaitu zen 21. Korrika. Bidean, ehunka irudi, istorio, barre, malko... laga ditu euskararen eta AEKren aldeko lasterketa erraldoiak. Horietako asko gogora ekartzeko aukera ematen du Korrika.eus webguneak, bertan bildu baitituzte hamaika egunean euskaldunek eta euskaltzaleek errepidean utzitako irudiak. Argazkiez gain, hainbat bideo ere jaso ditu guneak, hala Euskal Herriko errepideetan grabatuak nola atzerrian egindako Korriketan hartuak. 21. Korrika amaitu bada ere, segi klika egiten!

digitalkiNORBERE EZAGUTZA digitalaren maila ezagutzeko eta hobetzeko doako tresna paratu du sarean Asmoz Fundazioak, Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politika Sailaren babesarekin. Digitalki du izena, eta balio du neurtzeko zer gaitasun duten erabiltzaileek artxiboak erabiltzeko, arazoak konpontzeko, interakzioetarako, edukiak sortzeko... alegia, ingurune digitalean ohikoak diren jarduerak burutzeko. Batetik, konpetentzia bakoitzean duen maila ezagut dezake erabiltzaileak, ariketen bitartez. Bestetik, hobetu beharreko esparruetan prestakuntza eta aholku berezituak jasoko ditu. Doakoa eta anonimoa,https://gaitasundigitala.asmoz.org/ helbidean balia daiteke.

Zikloak

Ai, bizitzaren bueltak! Teknologiaren joan-etorriak ere ziklikoak dira, nonbait: gertaerak errepikatu egiten dira, baina izenak eta protagonistak aldatuta. Beharbada, askok ez duzue gogoratuko, baina Europako Batzordeak isuna eta zigorra jarri zizkion behinola Microsofti, 1990eko hamarkadaren bukaera aldera, Windowsen hedapena aprobetxatzeagatik jendea Internet Explorer nabigatzailea (ezin txarragoa!) erabiltzera bultzatzeko. Microsoftek dirutza ordaindu behar izan zuen orduan, lehiaren aurkako jokaeragatik, eta Europan saltzen zituen Windowsen bertsioak aldatu, Internet Explorer defektuz instalatu barik, erabiltzaileari aukera emateko gogoko arakatzailea instalatzeko.
Bada, 20 urte geroago, gauza bera gertatu zaio Googleri. Aurrerantzean, aldaketak egin beharko ditu Android sistema eragilean, erabiltzaileoi esku-eskura jartzeko lehenetsitako bilatzailea eta nabigatzailea aukeratu ahal izatea, defektuz Google eta Chrome sartu beharrean. Gainera, milaka milioi euroko isuna ere jarri diote Googleri, Interneteko publizitate merkatuan monopolio gisa jardun eta merkatu horretan lehiatu nahi duten beste enpresei trabak jartzeagatik.
Bitxiak dira, benetan, bizitzaren buelta hauek. 1990eko hamarkadaren bukaeran, Microsoft jaun eta jabe zen informatikaren munduan, eta enpresa gaiztoenen artean gaiztoena. Hamarkada osoa eman zuen epaitegietan, lehiakideen aurka era guztietako jukutriak egin ostean. Google, berriz, enpresa hasiberria zen, ia-ia hippy kuadrilla bat, eta “Don’t be evil” (ez izan gaiztoa) zen bere aurkezpen txartela, Microsoft erraldoi maltzurraren kontrakoa izan nahi zuela adierazteko.
Hara non, 20 urte geroago, ispiluak buelta osoa eman duen: orain, Google da Big Brother erraldoi kontrolatzaile eta kontrolaezina... eta Microsoft, tira, hippya ez, baina bai lehen baino askoz ere enpresa apalagoa, ume txiroei ere laguntzen diena....
Hori bai, aldatu ez den profila eguneroko erabiltzaileona da: ordenagailuen aroan, Microsoftek engainatzen gintuen berak nahi zituen programak erabil genitzan... eta sakelako adimendunen aroan, Googlek egiten digu gauza bera. Hau da, hau, bizimodua!

Loturak, estekak, linkak

https://labur.eus/googleisuna
Googlek Europatik jasotako isunaren berri, Berria.eus-en.

https://labur.eus/microsoftisuna
Bueno, egia aitortze aldera, multinazional erraldoi hauek kasu gutxi egiten diete Europako isunei...

https://labur.eus/ziklo
Gorka Juliok ere aspalditxo esan zuen Berrian berak ere bazuela sentsazio zikliko hau...

Bilatzaileen bila

Honezkero makina bat bider entzun edo irakurriko zenuten, baina komeni da tartean behin gogoraraztea. Pentsa daitekeenaren kontra, Google ez da bilatzaile edo Interneteko zerbitzu enpresa bat; publizitatea du negozio nagusia. Teorian doakoak diren produktu eta zerbitzuak jartzen dizkigu eskura, horiek erabiltzean, batzuetan nahita eta beste batzuetan konturatu gabe, gure gustu, joera eta jardueren berri eman diezaiogun. Gero, informazio hori beste enpresa batzuei saltzen die, haien produktuen iragarkiak soilik irits daitezen benetan erosle izan daitezkeen erabiltzaileengana.
Googlen bilaketa bat egiten dugun bakoitzean, guri buruzko informazio pilo bat gordetzen du: zer bilatu dugun ez ezik, non geunden bilaketa egitean, zer ordutan egin dugun, zer gailu mota erabiliz, emaitzen artean zeinetan egin dugun klik, bilaketa egin aurretik eta ostean zer beste webgune bisitatu dugun... Horrela, pixkanaka-pixkanaka, gutako bakoitzaren profila egiten du Googlek, beldurgarriro zehatza.
Zer egin daiteke hori saihesteko? Bada, Googlerenak ez diren beste zerbitzu batzuk erabili. Ahal dela, libreak eta/edo erabiltzaileon pribatutasunari eusteko konpromisoa dutenak. Frantziako Gobernuak, adibidez, herrialdeko enpresa batek sortutako Qwant erabiltzailea ezarri du, urte hasieran, herri administrazioko ordenagailu guztietan. Bilatzailea Europako pribatutasun legeriari jarraiki garatu dute, eta ez du erabiltzaileen informazio pertsonalik gordetzen (hori dio, behintzat).
Baina ez pentsa aukera bakarra denik. DuckDuckGo bilatzailea, adibidez, kode irekikoa da erabat, eta horrek bai bermatzen ditu erabiltzaileon pribatutasuna eta iragarle begiluzeengandik babestuta egotea. Euskarazko bilaketetan espezializatutako aukera bat nahi baduzu, Elebila probatu behar duzu: beste edozein bilatzailek baino askoz ere hobeto bilatuko du euskarazko testuen artean.
Berez, ez da erraza Googleren atzaparretatik ihes egitea, baina, aizue, ez esan aukerarik ezagatik dela, e?

Loturak, estekak, linkak

https://qwant.com
Frantziako Gobernuak herri administrazioan lehenetsitako bilatzaile europarra. Ez du erabiltzaileen daturik ustiatzen, eta euskaraz konfigura daiteke (osorik ez bada ere).

https://duckduckgo.com/
Bilatzaile libre eta pribatua. Hori bai: nik, behintzat, ez dut lortu euskaraz jartzea.

http://elebila.elhuyar.eus/
Elhuyarrek garatutako euskarazko bilatzailea. Besteak baino zaharragoa, baina askoz ere eraginkorragoa euskarazko edukiak bilatzeko...