5G sareen ifrentzua

Iritsi da, azkenean. Hego Euskal Herrian, behintzat, telefonia enpresa bat hasia da haririk gabeko 5G konexioa eskaintzen. Oraingoz, oso modu murriztuan: hiriburuetan soilik, hiruzpalau telefono modelo garestitan soilik, bere bezeroentzat baino ez. Baina lehen hazia ereinda dago, eta, ez izan zalantzarik, 5G sareak inguruan hedatzen hasiko zaizkigu, pixkanaka; konturatu orduko, munduko gauzarik normalena izango da.
Asko hitz egin eta idatzi da, azken asteotan, 5G sareen gainean. Gehienbat, haren abantailak nabarmentzeko: Internet mugikorraren belaunaldi berri honek biderkatu egingo du konexioen abiadura (oraingoa baino 100 aldiz azkarragoa izango da, antza), eta, batzuek diotenez, etxeetako hari bidezko konexioen etorkizuna kolokan jar lezake; energia gutxiago kontsumituko du; eta erantzun denborak ere asko murriztuko dira. Horrek guztiak aukera izugarriak zabalduko ditu “gauzen Internet” delakoa hedatzeko, inguratzen gaituzten objektu guztiak etengabe Internetera konektatu eta haien artean informazioa trukatzeko. Esan “Kaixo” auto konektatuei, hiri adimendunei, bideokonferentzia bidezko ebakuntzei…
Sarri goraipatzen ari dira, egunotan, 5G teknologiaren abantailak… baina argazki osoa izateko, komeni da ifrentzuari ere erreparatzea: askoz gailu gehiago konektatuko dira sarera, eta askoz ere informazio gehiago trukatuko dute haien artean, gaur egun baino. Ezkorrenen esanetan, horrek aurrerapauso erraldoia ekarriko du Internet bihurtu den zaintza masiborako tresnaren garapenean: elkarrekin eta inguruko gailuekin etengabe konektatutako kamerak nonahi, egiten dugunari (eta ez dugunari) etengabe so, informazio sorta erraldoiak elkarrekin gurutzatzen… Gehitu horri adimen artifizialen garapena, datu sorta erraldoi horiei ahalik eta atarramenturik handiena atera ahal izateko, eta panorama latza dugu aurrerantzean. Hori bai, egundoko konexio abiadurarekin!

Loturak, estekak, linkak

https://labur.eus/5Gbideo
5G teknologiaren gaineko jakingarriak, Berria egunkariko ‘Ekonominutua’ saileko bideo labur-laburrean.

https://labur.eus/5G-luze
Artikulu garatuagoa, Berrian bertan ere, sare berriari buruzko jakingarriekin.

https://labur.eus/5G-ETB
Albiste laburra ETBn, non 5G sarearen alde onak nabarmentzen diren.

EAEko toponimo ofizialak sarean ikusgai

toponimia

Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako 81.248 toponimo ofizial eta lehenetsiei buruzko informazioa jaso eta erabiltzaileen eskura ipini ditu Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailak Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografikoan. Toponimo bakoitzak bere fitxa du, non bere erabilerari eta bilakaerari buruzko informazioa dagoen. Hala, bilaketa egin ostean, ezagut daitezke izen ofizialak, lehenetsiak eta aldaerak, dokumentazio historikoa, ahoskeraren gaineko aholkuak (idatziz zein entzungaietan), eta geolokalizazioa. Gainera, oharrak, kontsultak eta iradokizunak egiteko aukera eskaintzen die erabiltzaileei. EAEko Izendegi Geografikoa www.euskadi.eus gunean dago erabilgai. Aurrerantzean, eta datu gehiago jaso ahala, izendegia osatu egingo dute.


euspotIRATI AGIRREAZKUENAGAREN eta Jabi Juberaren Gorputza ON, buruari ON spotak irabazi du 2019ko Euspot Euskarazko Spot Lehiaketa. Euskarazko sormena bultzatzea du helburu lehiaketak, eta, aurten, jarduera fisikoaren onurak ziren landu beharreko gaia. Jasotako 98 lanen artean, Agirreazkuenagaren eta Juberaren lanak lortu du sari nagusia. Publikoaren saria, berriz, Andoni Martinez de Madinaren, Julen de la Sernaren, Ieneko Ruiz de Azuaren eta Ibai Lopezen Nahi baduzu, ahal duzu spotak eskuratu du. Lan saritu gehiago ere izan dira: Mondragon Unibertsitateko ikasleen spotik onena Mari Garciaren, Maider Donosoren eta Aitzol Zubizarretaren Piztu bizitza-ri eman diote; eta Bhklip saria, 14 eta 18 urte bitartekoek egindakoei ematen zaiena, Oihan Loiti Iraolaren Ez zaitez aldrebestu, mugitu eta bizi! spotari. Azkenik, musika sinkronizaziorik onena saritzen duen Music Library saria Leire Lezetak, Garazi Iglesiasek eta Malen Juradok erdietsi dute, Irabazi ezazu partida! lanarengatik. Spot guztiak euspot.eus gunean paratu dituzte.

 

 

LABURREAN

tappTTAP aldizkari digital multimediak edizio berria du: Nafarroakoa. Iazko udan jaio zen Ttap, Bizkaiko eta Gipuzkoako edizio bana astero argitaratuta. Maiatzaren amaieratik, Nafarroak ere badu berea, hamabostean behin sareratzen dena. Euskalerria Irratia, Anboto, Baleike eta Goiena hedabideen eta Tokikom toki komunikabideen bateragunearen ekimenez sortua, doan eskura daiteke Android zein iOS sistema darabilten gailu mugikorretan, Ttap aplikazioa instalatuta.


deoABIAN DA 2deo euskarazko ikus-entzunezkoen laborategia, Gipuzkoako Foru Aldundiak bultzatu eta Donostiako Tabakaleran egoitza duen proiektua, eta dagoeneko hasi da lehen emaitzak ematen: irailean estreinatuko dute 2deoren babesarekin garaturiko Pikua websaila. Maddi Castro kazetariak idatzi eta zuzendua, pornoa egin nahi duten hiru neskari buruzkoa da, pornoaren kontsumoa emakumeen ikuspuntutik eta umorez landua. Amaia Ruiz de Galarreta, Miren Nogales eta Ainhoa Artetxe ditu protagonista nagusi hamar minutuko hiru kapituluz osatutako websailak.

 

Mendian ere, euskaraz

mendia

Mendia eta euskara era ludikoan uztartzeko xedea du Mendian ere euskaraz ekimenak, duela bi urte hainbat mendi taldek elkarlanean sortuak. Mendian ere euskaraz bizi daitekeela aldarrikatzeko, mendi irteera bateratuak antolatzen dituzte, mendian euskaraz aritzeko aukera eskainita. Aurten, indarberritu egin da egitasmoa. Elkarte gehiago batu zaizkio egitasmoari, besteak beste AEKren Praktikatu zerbitzua (AEK-ko Kirola eta natura taldearekin). Iragan maiatzaren 25ean, mendi martxa antolatu zuten Gorbeiara. Beste ekimen bat ere abiatu dute: https://mendianereeuskaraz.weebly.com webgunea, mendiari buruz euskaraz ekoizten den material idatzia zein ikus-entzunezkoabiltzeko eta gaiaren gainean interesa duen ororentzako plaza izateko. Sei atal ditu guneak: Atarikoa, hedabideetan agertzen den euskarazko informazioa bildu eta euskara hutsean egiten diren mendi irteeren berri emateko; Mendian ere euskaraz, ekimenari buruzko informazioa zabaltzeko; Blogak, mendiari buruzko euskarazko blogak eskuragarri izateko; Artikulugileak, lan idatziak jasotzen dituena; Irudiak, argazkiak biltzen dituena; eta Hemeroteka, atarira bidaltzen dituzten artikuluen bilduma.


EUSKARAZKO eskaintza eta eskari digitala indartzeko deia egin zuen PuntuEUS Fundazioak, iragan maiatzaren 17an ospaturiko Interneten Nazioarteko Egunean. Hizkuntza baten bizitasun digitalak bere osasunaren gaineko funtsezko informazioa ematen duen neurrian, alor horri erreparatu dio PuntuEUS Fundazioak, datu eta guzti. Esaterako, eskaintzari dagokionez, Euskal Herriko webgune guztiak aintzat hartuta, euskarazko edukia 26.663 webgunek dute, guztien % 16k. Gainera, .eus domeinuak erabiltzen du gehien euskara. Halere, Fundazioak azaldu duenez, euskarak sarean eskaintza eduki arren, “datuek diote mugatua dela, eta hain aldakorra den ingurune digitalean ezinbestean areagotu behar dugula euskararen bizitasun digitala bermatu nahi badugu”. Horretan, erabilera ere funtsezkoa izango da: “Euskararen bizitasun digitala ez da eskaintzara mugatzen, erabilerarik gabeko eskaintzak ez baitu etorkizunik. Erabiltzaileak trebatu eta motibatu egin behar ditugu, gure komunitate digitala indartu, eta ingurune digitala euskaraz kontsumitzera eta sortzera bultzatu”.

LABURREAN

EUSKAL HERRI osoko 172 euskara zerbitzuren informazio praktikoa (helbidea, webgunea, harremanetan jartzeko moduak...) biltzen du Euskal Herriko Euskara Zerbitzuen fitxategiak, Udaltop topaketetan aurkeztu zen proiektuak. Euskal Herriko euskara zerbitzuen topaketa da Udaltop, eta urtero egiten da, Lasarte-Orian. Aurtengoa, maiatzaren 16an eta 17an, fitxategia aurkezteko baliatu zuten, besteren artean. www.udaltop.eus/eu/udal-zerbitzuak helbidean kontsulta daiteke.


appKANTUZALEENTZAKO aukerako aplikazioa sortu du Patxi Bridierrek: Kantuz. Euskarazko 300 bat abestiren hitzak jasotzen ditu aplikazioak, bai tradizionalak bai modernoak. Behin deskargatuta, sarerik gabe erabiltzeko aukera ematen du, gainera. Doakoa da aplikazioa, eta Google Playn zein App Storen eskura daiteke, Android eta Apple darabiltzaten gailuetarako garatu baitu.

 

Zaindariak zaindu

Arazo larria dugu Interneteko sare sozialekin. Gazte zein ez hain gazte askorentzat informazio iturri bakar, edo nagusi, behintzat, bilakatu dira. Twitter, Facebook, eta (ez dezagun ahaztu, haren jabetzako) Whatsapp zein Instagramen gabiltzanean, lagun eta hurkoz inguratuta aritzen gara. Konfiantza giro horrek gure espiritu kritikoa baretzen du, eta sareotan irakurri edo ikusten duguna askoz ere sinesgarriagoa egiten zaigu komunikabide konbentzionaletan ikusten duguna baino.
Sinesgarritasun faltsu horrek arazo katea eragin du, hala nola, albiste faltsuen hedapena eta horien erabilera iritzi publikoa eraldatzeko.
Horri aurre egiteko, sare sozialek neurriak hartu dituzte, oinarrian zentsura hutsa direnak. Facebookek, bereziki, bere irizpideen arabera erabaki du hainbat eduki ez direla onargarriak, eta horiek sistematikoki ezabatzen edota blokeatzen ditu. Egun batean, ultraeskuineko ideia bortitzak ez dituela onartuko erabaki du, baina biharamunean zalantzan jartzen hasi da estaturik gabeko herrien abertzaletasuna onargarria den...
Beste alde batetik, norbaitek esan dezake: “Aizu, sare horiek enpresa pribatuenak dira, eta inor ez dago behartuta erabiltzera. Baldintzak gustatu ezean, ezabatu zure kontua, eta kito!”. Arrazoi apur bat badu hori dioenak. Nik neuk iragarki taula handi bat jartzen badut herriko plazaren erdian, eskubidea dut neure taula horretan nahi dudana jartzeko eta kentzeko. Baina, orduan, auzokideei argi eta garbi esan beharko diet neure taula dela, eta ez edonork nahi duena adierazteko tresna bat; gainera, Udalaren araudia ere bete beharko dut, hark nire taulatzarra desmuntatzea eta biltegira eramatea nahi ez badut, bederen!
Facebookek eta Twitterrek diote oso arduratuta daudela jasotzen dugun informazioaren kalitatearekin, eta kontu handiz zaintzen ari direla haien bidez ez dezagun eduki desegokirik jaso. Bikain, eskertzen da ahalegina, baina... galdera klasikoa halakoetan: nork zaindu behar ditu zaindariak?

Loturak, estekak, linkak

https://labur.eus/independentismoa
Eduki ‘okerren’ inguruan egiten ari den hausnarketaren barruan, Facebookek dagoeneko aipatu du euskal independentismoa, adibidez, ‘supremazismo zuriarekin’ lot litekeela. Azalpena, Argia.eus-en.
https://labur.eus/wpzuloa
Facebookek eta bere jabetzako sareek etengabeko pribatutasun arazoak dituzte. Lehengoan, akats tekniko batek zabalik utzi zien atea hackerrei munduko Whatsapp erabiltzaile guztien telefonoetan sartzeko.
https://labur.eus/gezurra
Paradoxikoa dirudien arren, nola zabaltzen den gezurra inoiz baino errazago, informazioz gainezka bizi garen garaiotan.


Zikloak

Ai, bizitzaren bueltak! Teknologiaren joan-etorriak ere ziklikoak dira, nonbait: gertaerak errepikatu egiten dira, baina izenak eta protagonistak aldatuta. Beharbada, askok ez duzue gogoratuko, baina Europako Batzordeak isuna eta zigorra jarri zizkion behinola Microsofti, 1990eko hamarkadaren bukaera aldera, Windowsen hedapena aprobetxatzeagatik jendea Internet Explorer nabigatzailea (ezin txarragoa!) erabiltzera bultzatzeko. Microsoftek dirutza ordaindu behar izan zuen orduan, lehiaren aurkako jokaeragatik, eta Europan saltzen zituen Windowsen bertsioak aldatu, Internet Explorer defektuz instalatu barik, erabiltzaileari aukera emateko gogoko arakatzailea instalatzeko.
Bada, 20 urte geroago, gauza bera gertatu zaio Googleri. Aurrerantzean, aldaketak egin beharko ditu Android sistema eragilean, erabiltzaileoi esku-eskura jartzeko lehenetsitako bilatzailea eta nabigatzailea aukeratu ahal izatea, defektuz Google eta Chrome sartu beharrean. Gainera, milaka milioi euroko isuna ere jarri diote Googleri, Interneteko publizitate merkatuan monopolio gisa jardun eta merkatu horretan lehiatu nahi duten beste enpresei trabak jartzeagatik.
Bitxiak dira, benetan, bizitzaren buelta hauek. 1990eko hamarkadaren bukaeran, Microsoft jaun eta jabe zen informatikaren munduan, eta enpresa gaiztoenen artean gaiztoena. Hamarkada osoa eman zuen epaitegietan, lehiakideen aurka era guztietako jukutriak egin ostean. Google, berriz, enpresa hasiberria zen, ia-ia hippy kuadrilla bat, eta “Don’t be evil” (ez izan gaiztoa) zen bere aurkezpen txartela, Microsoft erraldoi maltzurraren kontrakoa izan nahi zuela adierazteko.
Hara non, 20 urte geroago, ispiluak buelta osoa eman duen: orain, Google da Big Brother erraldoi kontrolatzaile eta kontrolaezina... eta Microsoft, tira, hippya ez, baina bai lehen baino askoz ere enpresa apalagoa, ume txiroei ere laguntzen diena....
Hori bai, aldatu ez den profila eguneroko erabiltzaileona da: ordenagailuen aroan, Microsoftek engainatzen gintuen berak nahi zituen programak erabil genitzan... eta sakelako adimendunen aroan, Googlek egiten digu gauza bera. Hau da, hau, bizimodua!

Loturak, estekak, linkak

https://labur.eus/googleisuna
Googlek Europatik jasotako isunaren berri, Berria.eus-en.

https://labur.eus/microsoftisuna
Bueno, egia aitortze aldera, multinazional erraldoi hauek kasu gutxi egiten diete Europako isunei...

https://labur.eus/ziklo
Gorka Juliok ere aspalditxo esan zuen Berrian berak ere bazuela sentsazio zikliko hau...