Bizi eta prest!

euskaraldia

Aho eta belarri, hizkuntza ohiturak astintzen buru-belarri. Halaxe ariko dira milaka euskaldun, azaroaren 23tik abenduaren 3ra, Euskaraldia: 11 egun euskaraz ariketa sozialean. Euskaldunon hizkuntza ohiturak eraldatzea eta euskararen erabilera areagotzea helburu, elkarlanean ari eta ariko dira norbanakoak, euskalgintza, erakundeak eta beste hainbat eragile. Ahobizi edo belarriprest dioen txapa paparrean, euskaraz lehen hitzetik ahoan eta belarrian. Egun gutxi falta dira Euskaraldia hasteko, eta dagoeneko ia 60.000 lagunek eman dute izena (urriaren 24ko datua da); oraindik ere badago ematea.  Halere, datuak baino, ekimenak sortuko dituen aldaketak izango dira garrantzitsuak. Hau da, balio dezala Euskaraldiak inertziak eteteko eta ohiturak aldatzeko; bilaka daitezela 11 egun horiek hamaika egun. Ahoak prest eta belarriak bizi? Belarriak prest eta ahoak bizi? Geuk, bai. Ekin Euskaraldiari, egin Euskaraldia!

Thailandia

hordartzaMaya Bay hondartza behin betiko itxi dute

Thailandiako hondartzarik famatuena da Maya Bay. Ko Phi Phi uhartean dago, eta egundoko turista saldoa erakartzen du. Bai zinez ederra delako bai The Beach filmean (Danny Boyle, 2000) agertzeak oso ezagun egin zuelako. Alabaina, turista gehiegi hartzeak kalte larriak eragin dizkio hondartzari eta bertako koralezko arrezifeari. Hori dela eta, Thailandiako agintariek hondartza behin-behinean itxi zuten, iragan udan, ekainaren 1etik irailaren 30era. Halere, ingurua ez da leheneratu. Ondorioz, eta ingurua erabat leheneratu arte, behin betiko ixtea erabaki dute. Urriaren 1ean jarri zuten indarrean debekua. Thailandian turista gehien erakartzen dituen lekuetako bat da Maya Bay, eta erabakiak kritika asko eragin ditu, turismoaren sektorean dihardutenen aldetik, batez ere. Alta, ez da halako neurriak ezarri zaizkion herrialdeko leku bakarra. Uharte bereko Loh Samah hareatzan ere debeku bera ezarri dute, eta Yung izeneko uhartetxoak bi urte daramatza turistentzat itxita, arrazoi beragatik.

Euskara

eskuliburua‘Euskara Batuaren Eskuliburua’ argitaratu du Euskaltzaindiak

Euskaltzaindiak bere arau, gomendio eta bestelako irizpenak modu “didaktikoan” birformulatu eta Euskara Batuaren Eskuliburuan jaso ditu. Urriaren 5ean aurkeztu zuen, Arantzazun egindako XVII. Biltzarrean. Lexikoa, kalkoak, ahoskera, ortotipografia... alor askotatik bildutako informazioa dago eskuliburuan. Sarreretako bakoitzean, zehaztuta dago “zer duen Euskaltzaindiak arau moduan emana  eta zer ez, zer den erabakia eta zer den gomendioa edo hobespena, edota non komeni den batasuna egitea”. Finean, jarraibidez osaturiko liburu praktikoa da, Euskaltzaindiaren arau eta gomendioak orain arte baino askoz modu errazagoan ezagutzeko aukera eskaintzen duena. Izan ere, lehen akademiaren webgunean bilatu behar ziren, eta, gainera, azalpen luzeak izan ohi zituzten. Euskaltzaindiak bere lana gizarteratzeko asmoz argitaratu du. Paperean eskura daiteke, edo Euskaltzaindiaren webgunean (www.euskaltzaindia.eus) kontsultatu. Irene Arrarats, Joxe Austin Arrieta, Igone Etxebarria, Alfonso Mujika, Patxi Petrirena, Paskual Rekalde eta Allande Sokarros euskaltzain urgazleek prestatu dute eskuliburua, Andres Alberdi euskaltzain urgazlearen ardurapean.

Ikerketa

Nazien okupazio garaian Euskal Herrian izan ziren haur juduen bila dabiltza

II. Mundu Gerran Ipar Euskal Herria okupatu zutenean, naziek juduak eta beste hainbat gizatalde jazarri zituzten, okupaturiko beste herrialdeetan bezalaxe. Iparraldeko hainbat euskal herritarren laguntzari esker, hainbat heldu eta haur juduk jazarpen hura saihestu zuten, ezkutatu egin baitzituzten. Apiriletik, haur judu haien arrastoa ikertzen ari dira Anne Oukhémanou historialaria eta Gérard Eder kazetari erretiratua, EKE Euskal Kultur Erakundeak jakinarazi duenez. Haien asmoa da haur horien eta salbatu zituzten guztien inbentario ahalik eta osoena egitea. Oraingoz, 60 bat topatu dituzte. Gehienak aterpe kolektiboetan kukutu zituzten; besteak beste, Arbonako osasun etxean, Mauleko San Frantzes kolegioan eta Jatsuko Andere Dena Maria umezurtz etxe ohian. Norbanakoek ere haur dezente aterpetu zuten, hala nola Baionan, Maulen, Ahatsan, Donamartirin edo Sarrikotapean. Halere, bilaketa ez da batere erraza, asko jada hilik daudelako, ezkutuko jarduna izanik dokumenturik ez dagoelako, edota salbatzaileetako asko anonimotasunean gelditu direlako. Hori dela eta, ikertzaileek laguntza eskatu dute, lanean aurrera egin ahal izateko. Horretarako, bi helbide ezagutarazi dituzte, gaiari buruzko edozein daturen berri eman dezan jendeak: E-mail hau spam roboten kontra babestuta dago. JavaScript aktibatuta izatea behar duzu hau ikusteko. eta E-mail hau spam roboten kontra babestuta dago. JavaScript aktibatuta izatea behar duzu hau ikusteko. . Zuberoako Ikerzaleak eta Lapurdiko Jakintza elkarteek ere ikertu izan dute gaia, baina ez Ipar Euskal Herri osoan.

Bitxikeria

disgustingMunduko janaririk nazkagarrienek badute museoa

Urriaren 31n zabaldu zuten, Malmon (Suedia), Disgusting Food Museum, munduko jakirik nardagarrienen museoa, alegia. Izenak dioen moduan, higuingarritzat hartzen diren jakiak biltzen ditu. Hori bai, potetan ongi gordeta, kiratsik zabal ez dezaten: Islandian jaten duten marrazo ustela, harrak dituen Sardiniako gazta, Suedian jangai duten sardinzar hartzitua... Samuel West psikologoak zabaldu du museoa, jendearengandik jasotako eskariei men eginda. Lehendik ere badu Westek beste museo bitxi bat: Porrotaren Museoa, Helsingborg (Suedia) hirian iazko ekainean irekia. Jakien antzera, iraungitze data izango du museo ireki berriak. Hiru hilez soilik egongo da zabalik, 2019ko urtarrilaren amaierara arte. Izan ere, azkar hondatzen direnez, ia janari gehienak bi egunetik behin aldatzen dituzte, eta horrek asko garestitzen du museoaren jarduna. Xelebrea bezain eztabaidagarria da museoa, batzuentzat nazkagarria dena besteentzat gutizia izan ohi delako. Nolanahi ere, ezin uka jolaserako tartea ematen duela: zuek zein janari ipiniko zenukete ikusgai museoan?