“Nahiz eta ez ulertu, entzun; nahiz eta ez zaizun ateratzen, bota! Hanka sartzeko beldurrik gabe”

agnettiSara Agnetti
(Parma, Italia, 1984)

2016ko udaberrian etorri zen Donostiara. Iritsi bezain laster hasi zen ikasten: hasieran, bere kabuz; ondoren, Irrintzi AEK euskaltegian. Italieraz, gaztelaniaz, frantsesez, ingelesez eta parmeraz (jaio zen eskualdeko dialektoa) ez ezik, euskaraz ere ongi moldatzen da Agnetti.

Nolatan iritsi zinen euskarara?
Nire mutil-laguna euskalduna da, eta harekin batera euskara ezagutu nuen, nire bizitzan sartu zen.
Zergatik erabaki zenuen euskara ikastea?
Donostiara bizitzera etorri nintzenean, normala iruditu zitzaidan lekuko hizkuntza ikastea. Hizkuntzak gustatu egiten zaizkit, eta beste kultura eta hizkuntza batzuk ikasteak aberastu egiten gaitu. Hortaz, normala iruditu zitzaidan.
Nolako prozesua izan duzu?
Motela, kar-kar! 2016ko udaberrian iritsi nintzen hona, eta Bakarka liburua erosi nuen, pixka bat nire kabuz hasteko etxean. Ondoren, irailean, euskaltegian izena eman nuen. Etxean, saiatzen naiz telebista ikusten, irratia entzuten kozinatzen ari naizenean, eta liburu batzuk irakurtzen, nire mailako liburuak. Kalean gutxi hitz egiten dut, lagun gutxi batzuekin... Lanean (fisioterapeuta da), paziente batzuekin ere hitz egiten dut. Eskertzen diet! Batzuek euskaraz hitz egiten didate, eta halaxe jarraitzen dute, nahiz eta zailagoa izan.
Zer izan da zailena zuretzat?
Hasieran, subjektua identifikatzea esaldietan. Gero, aditzak. Ahalera eta... momentuaren eta esaldiaren arabera, baina aditzak.
Eta errazena?
Ez dakit! Lexikoa. Nik uste dut hizkuntzak ikasteko erraztasuna dudala, orduan...
Une barregarriak ere emango zizkizun...
Bai, bai, eta oraindik ere bai. Hiru urte ikasten eman eta gero, barregarria da Jose Luis Mendilibar Eibarko entrenatzailearekin gertatzen zaidana: pentsatzen dut zerbait ulertzen dudala, baina gero Mendilibarren elkarrizketaren bat entzun, eta ez! Pentsatu ezinik gelditzen naiz! Edo hau: Tolosako taberna batean kafea hartzen ari nintzen, bi emakume nituen ondoan eserita, berriketan, eta mutil-lagunari “Hori euskara da?” galdetzen nion begiradarekin.
Erabiltzen duzu?
Gutxi, baina bai. Saiatzen naiz, batez ere, irakurtzen eta entzuten. Bizikletaz ibiltzen naizenez, herri txiki batera joanez gero errazagoa izaten da: taberna batean kafea eskatzeko eta... Adibidez, Leitzan eta antzeko herrietan. 
Gustuko hitza edo esamoldea:
Bururik ez eta txapela nahi. Ricardo irakaslearekin noizean behin jokoa egiten genuen esaera zaharrekin, eta behin hori jarri zigun. Gustatu zitzaidan. Oroitzapenak ekartzen dizkit.
Trikimailuren bat?
Itxaropena ez galtzea. Hau da, segi eta segi eta segi. Nahiz eta ez ulertu, entzun; nahiz eta ez zaizun ateratzen, bota. Hanka sartzeko beldurrik gabe. Hasieran, telebista ikustean edo irratia entzutean, adibidez, ez nuen ulertzen. Baina pentsatzen nuen: zerbait sartuko zitzaidan! Eta bai, sartzen da.

“Euskararen sekretua detaileak dira: mugagabea, pluralak, ergatiboa...”

rutaAlessandro Ruta
(Milan, Italia, 1982)

Maitasunak ekarri zuen Milandik Otxandiora, eta maitasuna lagun hasi zen euskara ikasten Otxandioko AEKn. Hainbat hizkuntza ikasia, ez dio utzi euskaran murgiltzeari: 20. Korrikan, Otxandioko hasiera antolatzen aritu zen, eta, berriki, aurkezle jardun du ETB1eko Ez da Giro saioan.

Nolatan iritsi zinen euskarara?
Edo euskara etorri zen nire bila? Kar-kar! Ez, serio, oso erraza da nirea: neska-laguna euskalduna dut, Milanen ezagutu genuen elkar, baina Otxandiora etortzen ginenean euskara entzuten nuen. Milanen euskara ikastaro bat eman zuen hark, eta nik parte hartu nuen, noski; orduan, sekulako bitxikeriak ulertzen hasi nintzen...
Zergatik erabaki zenuen euskara ikastea?
Erronkak asko gustatzen zaizkit, hain zuzen erronken munduan lan egiten nuen. Horrez gain, bai batxilergoan bai unibertsitatean hizkuntzak ikasi nituen; hortaz, niretzat nahiko erraza da... Italiako gure esaldi famatua gorabehera: “Gli esami non finiscono mai”, hots, “Azterketak ez dira inoiz amaitzen”.
Nolako prozesua izan duzu?
Neska-lagunak, ez dut ondo gogoratzen noiz, euskal gramatikari buruzko liburu bat oparitu zidan, Milanen. Handik aurrera hasi nintzen ikasten. Ondoren, Otxandiora etorri ginen, lehenik oporretara eta gero bizitzera. Nire neska-laguna Kataluniakoa izan balitz, katalana ikasiko nuen, edo islandiera, edo japoniera... nongoa izan hura. Azkenean, hemen hasi nintzen, AEKren eskoletan, eta apurka-apurka hobetu dut nire euskara.
Zer izan da zailena zuretzat?
Gramatikaren ikuspuntutik, erlatibozko esaldiak, zalantzarik gabe. Oso desberdina da beste hizkuntzekin alderatuta. Hiztegia hobetu beharko nukeenez, hitz berriak asmatzen ditut, desinentziaren bidez.
Eta errazena?
Nahiko erraza da niretzat hizkuntzak ikastea. Baina erritmoa hartu behar duzu. Euskararen sekretua detaileak dira: mugagabea, pluralak, ergatiboa...
Erabiltzen al duzu? Une barregarriak ere emango zizkizun...
Nire dialektoan, Milanekoan, bada esamolde bat oso “euskalduna”, soinua oso euskalduna du: “Ti che te tachet i tac, tacum i tac a mi, mi tacat i tac a ti, ti che te tachet i tac, tacheti ti i to tac”. Esanahia, gutxi gorabehera: “Zuk, takoiak itsasten dituzunak, itsatsi nire takoiak! Nik zure takoiak itsasten dizkizut, zuk, takoiak itsasten dituzunak, itsatsi zure takoiak!”. Nire irakasleari aipatu nion esaldi hau, eta barre egiten hasi zen; noizean behin, gelan errepikatzen dugu. Hala ere, nire euskara oso italiarra da, besoak etengabe mugitzen eta keinu asko egiten ditut. Askotan entzun izan dut zuen ustez italiera oso musikala dela, eta egia da. Ezin izango duzue kendu Milan, edo Italia, milandar baten baitatik, inoiz ez!
Trikimailuren bat?
Beldur barik aritzea! Ni kazetaritzaren mundutik nator; teorian, nork bere hizkuntza oso-oso-oso ondo erabili beharko luke. Teorian. Baina, egia esan, hainbat eta hainbat akats ikusi izan ditut, mamma mia! Nik ere egiten ditut, tarteka. Blade Runner filmean bezala, “sinetsi ere ezingo zenituzketen gauzak ikusi ditut”. Orduan, beste hizkuntza bat erabiltzen hasten zarenean, kendu beldurra eta bota lasai asko. Antzerkian bezala, agertokira igotzen zarenean zure txanda da; beldurrez bazaude, aldiz, akabo!

“Ardura eta motibazioa behar dira; bestela, ezinezkoa da”

sanzDaniel Sanz Cordero
(Madril, Espainia, 1978)

2004an Iruñera bizitzera etorri eta berehala hasi zen euskara ikasten. Ikasi zuen, besteak beste AEKn, eta egun D ereduko irakasle da Sanz. Euskaraz bizi dela agerikoa da: Dena zekien gizona liburua (autoedizioa, 2019)
argitaratu berri du, eta Egurre musika taldean ere euskaraz abesten du.

Nolatan iritsi zinen euskarara?
Lagunengatik zaletu nintzela esaten ahal da, euskaldunak ezagutzen nituelako. Hernaniko, Donostiako... lagunak nituen. Hala, maiz etortzen ginen Euskal Herrira. Euskaldunek gustuko izaten duzue euskararen eta Euskal Herriaren ingurukoak jorratzea, batez ere madrildarrokin edo kanpotarrokin. Nik ere galdera asko egiten nizkien, ea nola esaten zen hau eta bestea, eta haiek gustura azaltzen zizkidaten. Gainera, euskara hizkuntza zaharra izatea, gutxitua, erasopean... erakarri egiten ninduen.
Zergatik erabaki zenuen euskara ikastea?
Iruñera etorri nintzenean, ez nuen ulertzen Euskal Herria euskararik gabe. Euskal Herriko nire lagun guztiak euskaldunak ziren. Ezagun nituen Euskal Herria eta euskara kontzeptuak, eta uste nuen batak bestea gabe ez zutela zentzu handirik. Hortaz, hona etorri nintzenean pentsatu nuen lehenbiziko gauza izan zen ikasi egin behar nuela, dudarik gabe; edo, bederen, ahalegina egingo nuela. Halere, zalantzak banituen, gai izango ote nintzen ikasteko eta, baina ez nuen ulertzen hemen bizitzea euskara ikasteko ahaleginik egin gabe.
Nolako prozesua izan duzu?
Meteorikoa: hiru urtean, hasiera mailatik C1era. Nahiko azkarra izan zen.
Zer izan da zailena zuretzat?
Bereziki zaila... ezer ez. Agian, hasieran, oso zabala iruditzen zitzaidan. Aditz laguntzaileen kontua ere bai, baina memoriagatik; hau da, hainbeste laguntzaile egotea. Oso ongi ulertzen nituen, baina denak berehala ez jakiteak egundoko antsietatea eragiten zidan. Orduan, konpultsiboki memorizatzen nituen: nezake, zenezakete... Denborarekin, utzi diot hori egiteari, baina hasieran banuen laguntzaileekiko antsietatea.

Eta errazena?
Jendearen laguntza. Ni oso-oso astuna izan nintzen, milaka galdera jaurtitzen nizkion entzun nahi zidan orori, eta jendearen pazientzia izugarria izan zen. Erdaldunek, euskaraz nekez egiten zutenek eta ahaztuta zutenek ere, mundu guztiak egin zuen niri laguntzeko ahalegina. Oso goxoa egin zitzaidan hori. Jende asko pazientzia handiarekin, oso polita izan zen. Nabarmentzeko modukoa.
Une barregarriak ere emango zizkizun...
Bai. Igual, ni neu, euskara ikasten hasi nintzenean: sei hilabete besterik ez neramanean euskaltegian, Iruñean barrena euskara trakets baino traketsagoa egiten ibiltzen nintzen, baina euskaraz mundu guztiarekin. Madrilgo martetar bat hemen, Iruñean, zenitzake, neritzoke eta halakoak botatzen. Bada, jendearen harridura aurpegiak... Oso nabarmena izaten zen.
Erabiltzen al duzu?
Lanerako erabiltzen dut, D ereduko funtzionarioa bainaiz. Bizitza pribatuan, alabarekin euskaraz egiten dut, eta, era berean, lagun euskaldunez inguratuta bizi naiz. Iruñean, ez naiz euskaraz bizi, baina euskaraz dakien ororekin euskaraz egiten dut beti. Bakar batek ere ez dit ihes egiten!
Trikimailuren bat?
Benetako ilusioa eta ardura. Jendeak nahi izaten ditu ogerlekoak pezeta truke, baina ikasi beharra dago, eta, horretarako, benetako ilusioa eta motibazioa behar dira. Ardura eta motibazioa: "Ikasi egin nahi dut, eta behar beste jarriko dut nire aldetik". Bestela, ezinezkoa da. Arinaiztar-ak ez ditut batere gustuko, beti esaten diet: “Ekin serio!”

 

“Pasioz eta ahaleginez egiten den guztia erraza da”

cidKarlos Cid Abasolo
(Madril, Espainia, 1963)

Gaztetan euskara bere kabuz ikasten hasi zenetik, euskararekiko pasioak bizi du Cid Abasolo. Urteak daramatza Madrilen euskara irakasten eta euskal kultura sustatzen; euskaraz bizi da. Besteak beste, txekieratik euskarara zenbait lan itzuli ditu, eta Euskadi Irratiko tertulietan parte hartzen du.

Nolatan iritsi zinen euskarara?
Txiripaz. Txikitan eta gaztetan, Portugalete herri ezin erdaldunagoan pasatzen nituen oporrak, urtero, baina kasualitatez bizkaiera ikasteko liburuxka batekin egin nuen topo, eta nire kasa landu nuen. Gero, Madrilera itzuli, eta bertako Euskal Etxeko euskara eskoletan eman nuen izena.
Zergatik erabaki zenuen euskara ikastea?
Urte asko igaro dira ikasten hasi nintzenetik, eta, adinagatik memoria huts egiten hasi zaidanez, ezinezkoa zait erabaki horren zergatia gogoratzea. Hori galdetzen didaten bakoitzean, erantzun ezberdina ematen dut. Oraingo honetan erantzungo dizut euskara ikasten hasi nintzela herri euskaldun bateko neska xarmagarri batekin maitemindu nintzelako, baina gera dadila gure artean gezurra dela, kar-kar!
Nolako prozesua izan duzu?
Madrilgo Euskal Etxean lau urte eman nituen euskara eskolak jasotzen, astean bitan, egun bakar batez ere huts egin gabe. Ikasteko prozesu horrek, baina, bi ardatz izan zituen: bigarren ikasturtea bukatuta, Atxondoko barnetegi batean hamabostaldi batez egotea, eta hirugarren ikasturtea bukatuta, Orozkoko Ibarra auzoko baserri batean hilabete ematea.
 Zer izan da zailena zuretzat?
Nire ustez, munduko edozein hizkuntza ikasten duenarentzat entzuten duena ulertzea da zailena. Izan ere, liburuetan ikasten den hizkuntza moldea urruti samar dago ahozko moldetik.
Eta errazena?
Oro har, oso erraza gertatu zitzaidan euskara ikastea, eta horrek badu azalpen bat: euskarak sorgindu egin ninduen, pasioz ikasi nuen. Eta euskara irakasten hasi nintzenean ere pasio bera nuen, halaxe segitzen dut gaur egun. Pasioz (eta ahaleginez, noski) egiten den guztia da erraza. Gaur egun, ordea, iruditzen zait euskaltegietara joaten diren ikasle asko arrazoi instrumentalengatik (hau da, lanpostu bat lortzeko) ari direla ikasten. Hori guztiz errespetagarria da, jakina, baina adi: hizkuntza bat arrazoi instrumental hutsengatik egokiro ikastea (eta berdin dio zein hizkuntzaz ari garen) oso-oso zaila da. Beraz, hona hemen aholku bat: euskara lanerako behar duzuelako ikasten ari bazarete, erants iezaiozue betebeharrari pasioa, eta, EGA gainditzeaz gain, zoriontsuagoak izango zarete.
Une barregarriak ere emango zizkizun...
Bai. Arrazolako barnetegian, adibidez, Hiztegia 2000ko hainbat hitz ikasten nituen buruz egunero, eta ikaskideek “hiztegi ibiltaria” deitzen zidaten.
Erabiltzen al duzu?
Egunero, Madrilen bizi arren. Etxean, alabarekin; lanean, berriz, Madrilgo Unibertsitateko Euskal Filologiako irakaslea naiz, Euskadi Irratiko tertuliakidea, literatura itzultzailea (txekieratik euskarara itzultzen dut), eta, azken boladan, poeta ere bai: irakur ezazue Keinu konplizeak nire liburua, ea zer deritzozuen.
Trikimailuren bat?
Euskara irakasleak galdetzen badizue “Zenbat urte ditu Mikelek?”, zuek “hogei” erantzuten badiozue, eta errieta egiten badizue “Mikelek hogei urte ditu” ez erantzuteagatik, izan zaitezte intsumisoak irakasle horrekin, baita “zeniezazkidaketen” eta halako erantzunak dituzten ariketekin ere. Euskara uste baino askoz errazagoa da!

“Berbalagun taldean, lotsa barik eta akatsak ahaztuta hitz egiten dugu, lasai”

monikaAitabitxiak Maite izena jarri nahi izan zion, baina epaitegian Maria Teresa besterik ez zioten onartu. Orduan, Mónica. Halere, Jimenezek beti idatzi izan du Monika, txikitan euskara ikasteko aukerarik eduki ez arren. Orain, Bilboko Santutxu AEK euskaltegian dabil, mintzataldean, baita Berbalagunen ere.

Monika Jimenez
(Bilbo, 1973)

Nolatan iritsi zinen euskarara?
DNAn daramat euskaldun izaera, eta behin eta berriz saiatu nintzen ikasten, nerabezarotik, baina utzi egin behar izaten nuen, lanagatik eta. Duela hamar bat urte hasi nintzen serio, hiru seme-alaba ditudalako.
Nolako prozesua izan duzu?
Hasiera oso polita izan zen, dena zelako berria, baina gramatika sartzean konplikatu egin zen kontua. Ez nuen aurreratzen, sentsazioa nuen hizkuntz eskakizunei begira ikasten ari ginela, baina nik hizkuntzak maite ditut: ingelesez badakit, frantsesez ere bai apur bat... Duela bost bat urte erabaki nuen ikastaro arruntak utzi eta mintzataldean eta Berbalagunen sartzea. Ordutik, zoragarria izan da, gozatu egiten dut euskaraz. Antolatzen diren txango guztiak aprobetxatzen ditugu, museorako bisitak... edozein ekintza.
Eta zelan mintzapraktikarekin?
Mintzataldean eta Berbalagunen, denetariko jendea ezagutzen da, lanbide askotakoa; hala, gauza askori buruz hitz egiten dugu, eta hizkuntza maila aberasteko aukera dugu. Astean birritan joaten naiz mintzataldera, bost ordu astean. Barikuetan, berbalagunekin geratzen naiz kafea hartzeko, bospasei lagun, ordu eta erdi inguru. Lasaitasun handiz hitz egiten dugu, lepotik zama guztia kenduta, lotsarik gabe eta akatsak ahaztuta.
Zer izan da zailena zuretzat?
Ergatibo maitea! Izan da, eta da! Ez dakit zenbat K jan ditudan dagoeneko, kar-kar!
Une barregarriak ere izango ziren...
Eskoletan barre asko egiten dugu. Liburua irakurtzen dugunean, adibidez, atalez atal komentatzen dugu, ahoz, eta bakoitzak nahi duguna ulertzen dugu. Irakurri dugun azkena Eulien bazka izan da.
Erabiltzen duzu euskara?
Bai, umeen eskolako irakasleekin euskaraz hitz egiten dut askotan. Horrez gain, guraso elkartean nago, eta gurasoen erdiak euskaldunak direnez, euskaraz hitz egiten didate. Gero eta gehiago erabiltzen dut kalean. Euskaraldiari esker, badakigu nor den nor, eta egiten dugu ahalegina euskaraz komunikatzeko. Etxean, umeekin ere bai, noski.
Gustuko hitza edo esamoldea?
Zerbait egiteko agintzen diedanean, asko erabiltzen dut umeekin Geroa, alferraren leloa atsotitza. Haiek ere buruz ikasi dute, kar-kar!
Trikimailuren bat?
Marrazki bizidunak ikustea umeekin! Etxean, Goazen! telesaila ikusten dugu ostiralero, familia osoak, nahiz eta senarrak gutxi hitz egin euskaraz. Primeran datorkigu, asko ikasten da.
Eta hemendik aurrera?
Hizkuntza bat, praktikatzen ez baduzu, ahaztu egiten da. Beraz, jarraituko dut, hizkuntza bat ikasteko inguru osoan murgildu behar delako, baita kulturan ere.