Kamisoi zuri zetazkoa

kamisoiAlaine Agirre
Erein, 2018

Eserialdi batean irakurtzeko ipuina ekarri digu Alaine Agirre idazle bermeotarrak oraingoan; eserialdi larri eta estuan irakurtzeko ipuina, Sara Moranteren marrazkiekin osatua.
Protagonistak 11 urte zituen gurasoek ingelesa ikasteko udaleku batera Euskal Herritik kanpora bidali zuten uda hartan, konpresak lehen aldiz erabili zituen uda lehor eta bero hartan. Emakumetu egin zela esaten zioten, baina berak ez zekien zer esan nahi zioten horrekin: gero ulertuko zuen, gizon handi (handiegi) haren eskuak gainean sentitu eta denbora batera, seguru asko.
Lehenengo pertsonan dago kontatuta istorioa, atzera begiratu eta bizitzako lehenengotariko zaplaztekoari heltzen dion begiradaz josita. Klorofilazko txikleak, bakardadea, inozentzia, lotsa eta isiltasuna dira nagusi orriotan, bai eta pentsatzen denaren eta esaten denaren arteko kontraesana ere: gustagarria izateko zanpatzen diren hitzen hilobia da, eta hilobi horren gainean dantzatzen den gizon une hartan boteretsuaren zirkua.
Lehen begiratuan, haurrentzako ipuina dela irudi dezake, liburu mehea baita, letra handiaz eta marrazkiduna. Barrukoari heltzen diozunean, ordea, azal eta maketazio inuzente horretan kabitu beharko ez litzatekeen oroitzapen latz (latzegi) batekin egingo duzu topo.
Zoragarria, hainbat gauza ulertzeko eta esaten denaz harago entzuten ikasteko.
Alaitz Andreu

Bihotzean daramagun mundua

bihotzeanMaite Darceles
Alberdania, 2019

C1

Bazara gai imajinatzeko nolakoa izango den gure jendartea hemendik urte batzuetara, ez ehun urtera edo, baizik eta hamarkada pare batera? Eta irudika dezakezu nola begiratuko diogun orduan, bizirik egonez gero, jakina, oraingo honi? Nola egingo diguten so, nola aztertuko gaituzten, edota epaitu, etorkizuneko gazteek, hauxe ezagutu ez dutenek? Gu baino hobeto egongo al dira?
Agian, sekula ez zara jarri horretan pentsatzen, zertarako. Beharbada, irudimentsu halakoak, denetariko aurrerapenak nahiz hondamendiak marraztu dituzu zure buruan... Bada, esan daiteke Maite Darceles bigarren multzo horretakoa dela, imajinazioa askatzen dutenetakoa; baina esan daiteke, halaber, eta honexek eragiten du ezinegona liburua irakurtzean, irudikeriatan hasita zorrotz-zorrotza dela, transmititzen duela, nola esan... "mundua horixe izango da" ziurtasuna.
Lorea gazteak Helene heldua ezagutuko du, gazte "beste garai batean" izandakoa, eta bizitza aldatuko dio bigarrenak lehenengoari; horrek, eta jakin-minak. Mina eragingo dio, hain zuzen, bizi duen munduaren nolakotasunaz jabetzeak, eta mina, era berean, izan zenaren (alegia, geure honen) bestelakotasunak, bai eta haren ia arrastorik ezak ere.
Zer hautatuko zenuke zuk: jakin-mina eta hura asetzeak ekar dezakeen mina ito, ala jakin-minari eta hura asetzeak dakarren baretasun agian mingarriari bide eman? Zer daramazu zuk bihotzean?
Usoa Alberdi

Berriro itzuliko balitz

berriroXabier Etxeberria
Elkar, 2018

Danimarkako Heinsborg uhartea eta harako bidean doan ferry bat. Lehenengoan, Karlos topatuko dugu, eta, bigarrenean, Ebbe. Bi planok eratzen dute, beraz, nobela.
Karlos jazz musikari ohia da, eta hiru hileko alabarekin Heinsborg uhartean bizitzea erabaki du, hangoa baitzen Ejda, duela gutxi hil zaion bikotekidea, Maddi alabatxoaren ama. Toki eta jende arrotza izango ditu inguruan, eta whiskia bidelagun.
Ebbe, berriz, Marie alabaren bila dabil; aspaldi ez du harekin hitz egiteko aukerarik izan, eta gizon zital batek bahitu duelako uste osoa dauka. Haren bila doa irlara, ferryan, eta edozer egingo du alaba topatzeko, Kill Bill filmeko protagonistaren antzera.
Bi plano daude, bai, baina protagonista nagusia Karlos dela esan daiteke, haren bizitzak zeharkatzen baitu eleberria ezker-eskuin. Hala, hirugarren pertsonan idatzita egonagatik ere, haren pentsamenduen berri izango du irakurleak, eta haren begien bidez begiratuko dio Karlos eta Maddi inguratzen dituen toki (guretzat) urrun horri.
Hainbat gai jorratzen dira nobelan, hala nola aitatasun bakartia, amatasun bakartua, kanpotarra izateak dakarren hustasuna, hizkuntza ondo ez jakitearen inguruko kontuak, sexu grina, alkohola, musika. Hala ere, esan beharra dago hasieratik bertatik suma daitekeela ezkutukoaren usaina, misterioaren pozoi eztia, Xabier Etxeberriak thrillerra idatzi baitu, ustekabekoz josia.
Alaitz Andreu

Egunaren hondarrak

kritikaKazuo Ishiguro
Itzulpena: Amaia Apalauza Ollo/Iñigo Roque Eguzkitza
Elkar, 2018

Egunaren hondarrak aipatuta (jatorrizkoan, ingelesez, The Remains of the Day; gaztelaniaz, Lo que queda del día; eta frantsesez, Les Vestiges du jour), zera gogoratuko duzue askok: Anthony Hopkins, Emma Thompson eta abar agertzen ziren izen bereko filma (James Ivory, 1993). Baina Egunaren hondarrak Kazuo Ishiguro  2017ko Nobel saridunaren lanik esanguratsuenetako bat da, filma estreinatu baino lau urte lehenago idatzia, alegia, 1989an. Euskarazko itzulpena Jokin Zaitegi bekaren laguntzaz egin da, eta, zaila denez, horra irakurtzeko beste motibo bat.
Bitxia-edo bada liburua: jatorri japoniarreko idazle ingeles batek idatzia (ez edonork: Nobel sariaz gain, historiako 50 idazle britainiar onenen artean dago, The Times egunkariaren arabera), ahalik eta jende gehienarengana iristeko helburuaz egin zuen, baina girorik eta garairik ingelesenean kokatuta. Gainera, pertsonaia nagusia maiordomoa da, hau da, irudi ingelesen artean tipikoa.
50eko hamarkadako maiordomo baten gogoetak jasotzen ditu liburuak, sei eguneko (kapituluak beste) bidaian, hainbat konturen gainean: lana, bizitza, aita zena (maiordomoa  hura ere)... Eta, azkenean, ondorioa: zenbat gauzari egin dion uko lana guztiaren gainetik jarri duelako. 
Igor Elordui Etxebarria