Hariak

hariakYoseba Peña
Susa, 2018

Fikzioa den arren (zaila da asmatzea non amaitzen den fikzioa eta non hasten errealitatea), memoria ariketa bat egin du Yoseba Peñak, hain beharrezkoak zaizkigun garaiotan, Euskal Herriko azken 50 urteko barne historia baten bidez. Azken batean, eleberrian kontatzen direnak idazlearen familiari, neureari edota zeureari, irakurle, gertatu ahal zitzaizkion. Zarautzen eta Sodupen dago kokatua, baina izan zitekeen Azpeitian eta Bilbon, edota Mungian eta Gasteizen.
Hiru emakume dira haria: Irene; Ireneren ahizparen alaba, Xexili; eta Xexiliren alaba, Olatz. Hiru ataletan dago banatuta, beraz, kontakizuna, emakume bakoitzaren izenburupean, hain zuen ere. Jakizu, baina, irakurle, azkenak, Olatz atalak, hartzen duela luzeraren ia erdia. Edozelan, hiru emakumeren istorioa baino askoz gehiago kontatzen du Peñak 343 orrialdeko eleberrian. Pertsonaiez eta gertakizunez beteriko kontakizuna dakarkigu idazleak, kolorez beterik zentzu horretan, baina gris tonuez blai ikuspegi ideologikotik.
Horren haritik (hariei buruz ari garela), ohar bat, amaitzeko: iraganak orainaldia interpretatzen laguntzen duen bezala, liburuari dagokionez, azken atalak laguntzen du aurreko biak ulertzen eta, hortaz, istorioaz eta pertsonaiez hobeto jabetzen. Hala ere, ez dago zertan elkarren segidan irakurri, nahiz eta zentzuzkoena hori izan.
Igor Elordui Etxebarria

Basa

basaMiren Amuriza Plaza
Elkar, 2019

Aspaldion, ezein liburu azalek ez dit eragin honen moduko iradokizun garbirik: ez da izango atsegina, ez da amaituko ondo, eta basatia izango da, izenburuak berak dioen moduan. Bada, ez du, ez, engainatzen azaleko argazkiak, halakoxea baita barruko istorioa.
Ez baita atsegina baserriko bizimodua (ez, ziur baino ziurrago, kalekumeok irudikatzen dugun modukoa), sakrifizioan, eguneroko gogorrean, txakur jatorraz haragoko animaliengan eta eguraldiari etengabe begira egon behar horretan gozamena topatzen duten horietakoa izan ezean.
Basatia baita inolako maitasunik erakusten ez dizun ama baten ondoan haztea, helduaroan enbarazu besterik ez diozula egiten sentiaraztea hark, aldean inoiz ez duenaz etengabe galdetu bitartean.
Sekula ez baitira ondo amaitzen tentsioz, gatazkaz, tristuraz eta inkomunikazio iraganezinez beteriko harremanak, non garrantzi handiagoa ematen zaien kanpokoen zeresanei maite zaituztenen sentimenduei baino.
Bereziki, familiakoak badira, eta are gehiago Euskal Herri “zaharrean” batzuk eta Euskal Herri “berrian” besteak bizi direnek osatzen badute familia hori. Kasu honetan, Sabina ugazabandre zorrotzaren familia: koinatu elbarria, alaba saiatua, seme antsikabea, alaba mamua, biloba pinpirina… eta, besteak beste, Tyson delako bat.
Usoa Alberdi Fernandez

Bihotzean daramagun mundua

bihotzeanMaite Darceles
Alberdania, 2019

C1

Bazara gai imajinatzeko nolakoa izango den gure jendartea hemendik urte batzuetara, ez ehun urtera edo, baizik eta hamarkada pare batera? Eta irudika dezakezu nola begiratuko diogun orduan, bizirik egonez gero, jakina, oraingo honi? Nola egingo diguten so, nola aztertuko gaituzten, edota epaitu, etorkizuneko gazteek, hauxe ezagutu ez dutenek? Gu baino hobeto egongo al dira?
Agian, sekula ez zara jarri horretan pentsatzen, zertarako. Beharbada, irudimentsu halakoak, denetariko aurrerapenak nahiz hondamendiak marraztu dituzu zure buruan... Bada, esan daiteke Maite Darceles bigarren multzo horretakoa dela, imajinazioa askatzen dutenetakoa; baina esan daiteke, halaber, eta honexek eragiten du ezinegona liburua irakurtzean, irudikeriatan hasita zorrotz-zorrotza dela, transmititzen duela, nola esan... "mundua horixe izango da" ziurtasuna.
Lorea gazteak Helene heldua ezagutuko du, gazte "beste garai batean" izandakoa, eta bizitza aldatuko dio bigarrenak lehenengoari; horrek, eta jakin-minak. Mina eragingo dio, hain zuzen, bizi duen munduaren nolakotasunaz jabetzeak, eta mina, era berean, izan zenaren (alegia, geure honen) bestelakotasunak, bai eta haren ia arrastorik ezak ere.
Zer hautatuko zenuke zuk: jakin-mina eta hura asetzeak ekar dezakeen mina ito, ala jakin-minari eta hura asetzeak dakarren baretasun agian mingarriari bide eman? Zer daramazu zuk bihotzean?
Usoa Alberdi

Kamisoi zuri zetazkoa

kamisoiAlaine Agirre
Erein, 2018

Eserialdi batean irakurtzeko ipuina ekarri digu Alaine Agirre idazle bermeotarrak oraingoan; eserialdi larri eta estuan irakurtzeko ipuina, Sara Moranteren marrazkiekin osatua.
Protagonistak 11 urte zituen gurasoek ingelesa ikasteko udaleku batera Euskal Herritik kanpora bidali zuten uda hartan, konpresak lehen aldiz erabili zituen uda lehor eta bero hartan. Emakumetu egin zela esaten zioten, baina berak ez zekien zer esan nahi zioten horrekin: gero ulertuko zuen, gizon handi (handiegi) haren eskuak gainean sentitu eta denbora batera, seguru asko.
Lehenengo pertsonan dago kontatuta istorioa, atzera begiratu eta bizitzako lehenengotariko zaplaztekoari heltzen dion begiradaz josita. Klorofilazko txikleak, bakardadea, inozentzia, lotsa eta isiltasuna dira nagusi orriotan, bai eta pentsatzen denaren eta esaten denaren arteko kontraesana ere: gustagarria izateko zanpatzen diren hitzen hilobia da, eta hilobi horren gainean dantzatzen den gizon une hartan boteretsuaren zirkua.
Lehen begiratuan, haurrentzako ipuina dela irudi dezake, liburu mehea baita, letra handiaz eta marrazkiduna. Barrukoari heltzen diozunean, ordea, azal eta maketazio inuzente horretan kabitu beharko ez litzatekeen oroitzapen latz (latzegi) batekin egingo duzu topo.
Zoragarria, hainbat gauza ulertzeko eta esaten denaz harago entzuten ikasteko.
Alaitz Andreu