Aintzane Usandizaga

usandizagaAzken irakurketen artean modu berezian harrapatu nauten gure plazako hiru lan aukeratu ditut:
Lohia (2018, Pepitas)
Bere zirriborro koadernoa ireki digu Maite Mutuberriak, depresio deitu ohi zaion egoera horretan lokaztuz hori adierazteko bere hitz eta irudien bila. Arkatz-itzalezko poesia lan indartsua dakarkio irakurleari.
Neguko zirkua (2005, Susa)
Lehenengoz irakurri nuenean, ipuinekiko gosea piztu zuen nigan: erabat esaten ez den, baina hor dagoen zer horrekiko lilura. Batzuetan beldurrez berrirakurtzen ditut aspaldiko kutunak, baina Harkaitz Canoren liburuak jarraitzen du nire begirada ezusteko zokoetara bideratzen. Oraindik gose.
Zauri bolodia (2018, Txalaparta)
Oier Guillanek muineraino naturalizaturik dugun hori kolokan jartzeko duen gaitasunak, hitzekin jolasteko grinak, maiz katigatu nau, oholtza gainean zein orri artean. Egilearen kezkei eta ofizioari hertsiki loturiko hausnarketetan barneratuko gara, baina hurbilekoegi sentituko ditugu sarri.

Begi hartatik, hezur hauek

mirenagur

Duela sei urte argitaratu zuen Miren Agur Meabek Kristalezko begi bat (Susa) izeneko nobela. Bada, kaleratu berri duen Hezurren erretura (Susa) narrazio bilduma haren segida izan ez arren, bien artean nolabaiteko diptikoa eratzen dutela aitortu du idazleak. Nahiz eta narrazioak banaka eta lotu barik irakurri ahal izan, emakume bera da lekeitiarraren azken lana osatzen duten hogeita bat ipuinetako protagonista, hainbat garaitan kokatua: herenegun umea zena, neska nerabea izan zen atzo, eta helduaro betean da orain. Horrenbestez, onartzen ditu denboraren joanak emandako gal-irabaziak; badaki bereizten bizitzari zer eskatu eta zer ez; ez du sinesten amodioaren balio absolutuan, nahiz eta azken aukera eman maitasunari; ez du galdu ironiaren ufada; eta bakardadeak eman dio hazten jarraitzeko azken bultzada. Liburu honekin, Meabek idatziz erre ditu, hein batean, bizitzan pilatutako hezurrak, hau da, iraganaren pisua, bizitza osoan hartutako zorrak, akatsak eta ondo eginak...


irigoienDERBIA du izenburu Joan Mari Irigoienek Elkar argitaletxearekin kaleratu duen umorezko eleberriak. Futbolaren munduan girotuta egon arren, protagonistak ez dira ez futbolariak ez entrenatzaileak, baizik eta futbolzaleak: hiri eta plaza berean bizi diren Realaren aldeko bikote bat eta Athleticen aldeko beste bat, txakurra eta katua bezala konpontzen direnak, elkarri bizkar emanez eta muzin eginez, zein baino zein itsuago eta sutsuago. Abiapuntu horrekin, kontakizun jostalaria eraiki du egileak, gai serioei eta asmo transzendenteei ihes egiten dien satira lotsagabea, gure gizarteko joera makur batzuk irrigarri uzteko eta irakurleari barre algara eginarazteko asmoz. Aukera polita uda garaian futbolaren falta sumatzen duten zaleentzat...

piztiakPIZTIAK
Aritz Mutiozabal
Maiatz, 2019

Mutiozabalek helduentzat idatziriko lehendabiziko narrazio lana sei kontakizunez osatua dator. Nolabaiteko desorekak bultzatuta, liburu honetako pertsonaiek beren instintu primarioenak askatuko dituzte. Pertsonaia itxuraz arruntak dira, baina arruntasun horren barruan bada zerbait beraien onetik aterako dituena, beraien baitan daramaten piztia askatuko duena. Nahiz eta kontakizunak oro har fikzio hutsak izan, tarteka autofikziora jo duela aitortu du egileak.

atzerrianATZERRIAN
Nerea Balda 
Pamiela, 2019

Eleberri labur honetako protagonistak, Londonen bizi den emakume euskaldun gazteak, bizitza osoa eman du gogor lanean itzultzaile-interprete izateko asmoz, baina xedea lortutakoan, hutsik eta ilusiorik gabe, bizi larriminak harrapatu du. Krisialditik atera nahian, obsesio bilakatuko zaion bide okerra hartu du. Hainbat ahots narratiboren bitartez eraikitako nobela hau ilusioez, distantziaren gazi-gozoez, adierazi ezinaz eta adiskidetasunaz mintzo da.

Etxaniz Rojo, garai modernoetako harreman epistolarraz

etxaniz

Denok gara Google (Erein) izeneko nobela kaleratu du Xabier Etxaniz Rojok. Bi narraziok osatzen dute eleberria, baina, halako batean, bat egiten dute bilaketa banatan oinarrituriko bi istorioek. Euskal idazle arrakastatsu bat, Iñigo Ormazabal, ziberespazioan bakarrik ezagutzen duen Oianko izeneko emakumearen bila ari da, ezinean, Oianko ez delako emakume horren benetako izena. Maria, berriz, Ormazabalen maitalea, amarentzat gerra garaian oso garrantzitsua izan zen pertsona baten peskizan dabil: frantsesaren semea. Ideia bera dute bi narrazioek: badago ez jakitea baino gauza latzagorik. Etxaniz Rojok “gaur egungo maitasun istorioa” kontatu nahi izan du liburu honetan, “gaur egungo tresneria” erabiltzen duena; izan ere, egileak berak liburuaren aurkezpenean aitortu zuenez, idazten hasi zenean ez zegoen sare sozialik, eta “haien agerpenak izugarri aldatu ditu gauzak”.


aintzaneAINTZANE USANDIZAGAK zortzi istorio autonomo idatzi ditu bere lehenengo liburu honetarako: Kabitu ezina (Elkar). Narrazio bakoitzak bere mundua eta pertsonaiak eduki arren, badituzte hainbat ezaugarri komunean: egunerokoan gertatzen diren istorioak dira, giza harremanak ardatz, eta pertsonaiak beren egunerokotasuna neurri batean aztoratuko dien egoera berezien aurrean aurkitzen dira. Hala, Judith da ipuin bateko protagonistetako bat: lagun guztiak oporretan dituela, haietako batek utzitako txakurra zaintzen pasa behar du uda. Ama hil hurren egonik, hiru neba-arreba aspaldiko partez elkartuko dira, eta haien arteko ezinegonak berriz ere azalduko dira. Beste narrazio batean, bikote baten bidaia zoragarriaren erdian, ezusteko txiki bat amildegi bihurtzen joango da…

 

 

 

 

 

 

 

kezkoKEZKO BOLA BATEK ITOAK BIRIKAK
Miel A. Elustondo
Txalaparta, 2019

Zerk eraman zuen Helena Tiucalera? Nor zer Amerika izeneko kubatarra? Zergatik elkartu ziren Guatemalako herri txiki hartan? Nor zen Ñana? Eta nolatan bukatu zuten Ñanak eta Helenak Iruñean? Zertan zebilen Garbiñe Dakotako Pine Ridge erreserban? Zerk lotzen zuen Johnny Douglas Euskal Herriarekin? Eta On Jaime? Latinoamerikatik Nafarroako geografia zeharkatzera eramanen gaituen eleberri beltz honetan, euskara, literatura, sikarioak, ustelkeria… ageri dira.

disoluzioDISOLUZIO AGIRIAK
Jose Luis Otamendi
Susa, 2019

Egileak bizi ditugun garai aldakorrek sortzen dituzten galderak plazaratu ditu, poesia molde berria bilatuta. Zahartzen ari den gorputz baten kezkak, minak eta grinak ageri dira, giro politiko eta sozialari erreparatzen dion gorputza, bera baino lehenago zahartutakoen zaintzaren bidez zer datorkion ikusten duena. Idazlearen hasierako poemetako samurtasuna eta surrealismoa aurkituko ditu irakurleak liburuan, urteek eman dioten aberastasun teknikoaz batera.

Beñat Sarasola

sarasolaPiano gainean gosaltzen, Harkaitz Cano.
Harkaitz Canoren obraren baitan, ez da, ziur aski, onen-onenen artekoa, baina hauxe izan zen Canori irakurri nion lehen liburua. Berez, New Yorken bizi zela (Pasaia Blues idaztera joan zen, Joseba Jaka bekaren laguntzaz) Egunkariarako idatzi zituen kroniken bilduma da, baina ezagun zaio artikulu bilduma soila baino gehiago dela.
The Waves, Virginia Woolf.
Woolfen nobela erradikalenetako bat. Teknika narratiboaren aldetik, maistralana. Sei pertsonaiaren bizitzetan murgiltze hordigarria, bakoitzaren bakarrizketa amaigabeez txirikordaturik. Bederatzi interludio zoragarri ere baditu, egun baten joana zatika deskribatuz bizitzaren zikloak irudikatzen dituztenak.
Lunch Poems, Frank O’Hara.
O’Hara MoMA museoko komisarioa izan zen, eta bazkaltzeko garaian museo ondoko kafetegian idatzi zituen poemek osatzen dute liburua. Pop erreferentziak, surrealismo kutsua, eta halako zorion berezia darizkie bere poemei. Horietako batean dioen bezala, XX. mendea, hondamendiak gorabehera, zoragarria izan daitekeelako.

Miel A. Elustondo

elustondoObabakoak, Bernardo Atxaga
Obabakoak baino lehen, han eta hemen irakurriak nituen liburuak dakartzan zenbait ipuin: Frantzisko Javier, Post Tenebras spero lucem, Camilo Lizardi… Haiek berriro irakurtzea plazer hutsa izan zen orduan, eta zoragarria da oraindik ere, baina haiek denak, eta testu gehiago, liburu batean bildurik irakurtzea zirraragarria izan zen. Sentipen ahaztezina.
Bidean ikasia, Arantxa Urretabizkaia
Hondarribiko alardearen gainean idazleak egindako kronika, gogoeta eta kontakizuna ikaragarria da. Latza da idazleak kontatzen duena, lotsagarria gure agintari goikoenen jarrera. Gezurra da emakumeen kontrako tratu txar hauek gerta daitezen uzten duen sistema demokratikoa. Beldurgarria iruditu zitzaidan egoera; Arantxa Urretabizkaiak inoiz idatzi duen lanik onena, berriz, Bidean ikasia.
Guardasola ahantzia, Koldo Izagirre
Nire gusturako, ez dago Koldo Izagirrek bezain artista idazten duen idazlerik. Ikaskizun zaizkit haren testu guztiak, izan olerki, izan narrazio luze-laburrak, hitzaldiak, gidoiak, itzulpenak… Gozatzeko ez ezik, ikasteko ere jotzen dut haren liburuetara. Guardasola ahantzia aipatu dut huraxe irakurri niolako lehenik, baina haren lan guztiak nituzke nire biblioteka hautatuan.