Tokioko Olinpiar Jokoak atzeratzeak asko lagunduko dit

odeiOdei Jainaga
Xabalina jaurtitzailea

Konfinamendua Mutrikun igaro ostean, izebaren etxean, mendian, Jainaga (Eibar, 1997) bueltan da Getxoko Fadurako Goi Errendimendurako Kirol Gunean; bertan bizi eta entrenatzen da, Basque Team Fundazioaren babesari esker. 2018an ukondoan izandako lesio larria ia guztiz gaindituta, 2021eko Tokioko Joko Olinpikoak ditu helburu. 2018an, Espainiako marka lortu zuen, historikoa: 80,64 metro, nahiz eta 2019an Manu Quijera iruindarrak gainditu egin zuen. Xabalinarekin hasi aurretik kirol ugaritan ibilitakoa, arrantzazale porrokatua da.

Normal entrenatzen hasteko gogoz?
Bai, badut tartanean entrenatzeko gogoa, Mutrikun hainbeste denboran egindako lana zelan transmititzen den ikusteko, batez ere. Beste seriotasun batekin-edo hartzeko, orain arteko “oporretako” entrenamendu hauek alde batera laga eta gimnasiora bueltatzeko, pistara joateko... Mutrikun, zelai batean aldapan behera jaurtitzen nuen, eta, tira, barregarria da eta ondo dago, baina orain hasiak gara entrenamendua pixka bat lehiaketarantz bideratzen.
Lesioa, jada ahaztuta?
Ahaztuta ez, minak-eta oraindio izaten ditut, eta ukondoa ez dago perfektu. Hanturak-eta igartzen ditut... Ez dakit, denboraldi honen edo hurrengoaren bukaeran beste garbiketa bat egin beharko didate. Ukondoak lanak ematen ditu; hainbeste erabiltzen dudanez, azkenean sufritu egiten du. Teknika aldatu eta nahikoa konpondu dut minaren kontua, beraz, nahiz eta ez egon bikain, badut jaurtitzea, bederen.
Olinpiar Jokoak atzeratzea begi onez ikusi duzu?
Oso! Berez, aurten, indar aldetik-eta oso ondo nintzen; igual, inoiz baino indartsuago. Baina neguko txapelketen ostean, bizkarreko eta sorbaldako minez ibili nintzen, eta teknika ez neukan nire punturik onenean. Lesioaren ostean, mina hartzeko beldurrarengatik edo dena delakoarengatik, teknika okerragoa dut. Geldialdi honek eta Mutrikun egindako teknika saioek, nahiz eta belarretan izan, hori berreskuratzen lagundu didate. Orain, indarra badaukat, tartanean teknika nireganatzea falta zait, korrika eta abiadura normalean. Hortaz, atzerapen honek asko lagunduko didala uste dut, denbora emango dit. Gainera, heldutasun gehixeago izango dut, eta eskertzekoa da.
Xabalina jaurtiketan hasteko, ama jaurtitzailea izateak eragina izan al zuen?
Ez. Ama ez dut ezagutu jaurtitzen. Jaio nintzenerako lagata zeukan. Beti galdetzen didate berdina, eta nik beti erantzuten dut berdina. Kirolean aitak eman izan dit bultzada handiagoa; amak, agian, genetika eman dit, eta aitak inplikazioa.
Arrantza, mendia... Zaletasun lasaiek balio dute kirolaren presioa orekatzeko?
Ez dakit kirolaren presioa edo zer, baina bai, deskonektatzeko asko erabiltzen dut. Sarritan joaten naiz arrantzara edo mendira, maiz bakarrik, eta gustatzen zait: ezer entzun gabe, soilik haizea, ura, hostoak... Zaletasun  horiek edukiko ez banitu, nik uste oso gaizki pasatuko nuela lesioarekin.  Une gogorrak izan ziren, eta zaletasun horiek gabe, askoz gogorragoa izango zen. Eskertzen dut irtenbide horiek edukitzea.
Xabalinak ala kanaberak, zer dituzu gehiago?
Kanaberak. Kanabera dezente dut, xabalinen bikoitza baino gehiago.

Di-da batean
Zerk alaitzen dizu eguna? Leihoa zabaldu eta egun eguzkitsua ikusteak.
Eta tristatu? Ez naiz erraz nahigabetzen, normalean beti egoten naiz pozik.
Zerk eragiten dizu barrea? Tontokeriek.
Eta negarra? Ezintasunak.
Bizio bat? Azukrea eta gaueko ColaCaoa.
Kirolari bat? Kirolariei ez diet jarraitzen, niri kirola praktikatzea gustatzen zait. Ez daukat kirolari erreferenterik.
Xabalina jaurtitzaile bat? Jan Zelezny. Izugarria da nola jaurtitzen duen, ikusgarria.
Amets bat? Poztasuna. Bizitza bukatzerakoan, konforme egotea bizi izandakoarekin.
Arrantza ala onddo bilketa? Arrantza.
Arrantza ala xabalina? Arrantza, arrantza!
Eñaut Mitxelena

Osasun krisia atzerapauso larria izaten ari da euskararako

gaubekaAgurne Gaubeka
Hizkuntza Eskubideen Behatokiaren zuzendaria

2019ko irailetik, Hizkuntza Eskubideen Behatokiaren zuzendaria da Gaubeka (Bermeo, 1984), ardura horretan ia hamar urtez aritu izan den Garbiñe Petriatiren lekua hartuta. Lan Zientzietan eta Lan Harremanetan lizentziaduna da, Bartzelonako Pompeu Fabra Unibertsitatean eta Euskal Herriko Unibertsitatean, hurrenez hurren. Sindikalgintzan aritu izan da orain arte, Euskal Herrian eta Katalunian, eta feminismoan ere bidea egindakoa da.

Ziklo berria hasi du Behatokiak. Zein ezaugarri izango ditu?
Hizkuntza eskubideak oinarrizko eskubideen gaineko kontzientziazioan txertatzea.
Feminismoaren eta sindikatuen arloan aritu izan zara. Eskarmentu horrek eragingo al du zure oraingo jardunean?
Hizkuntza eskubideak ere herritarren eskubideen eta jendartearen berdintasun eta ongizatearen defentsan kokatzen ditut, askotariko zapalkuntzetatik eratorritako egoeren kontra egite horretan.
Alarma egoeran, euskara are baztertuago. Euskaldunontzat ez dago larrialdirik?
Frantsesa eta gaztelania erabili dira gehienbat alarma egoerari buruzko mezu garrantzitsuenak helarazteko. Euskaldunok gertutasunik eza eta kontuan izaten ez gaituztela sentitu dugu. Larrialdiko mezuen garrantziagatik, bereziki zaindu behar zen euskarazko komunikazioa.
Osasun krisia atzerapauso larria izango da euskararako?
Dagoeneko izaten ari da, eta aurrerantzean zenbait hausnarketa eta neurri zehaztea eragin beharko luke. Euskarari prestigioa eman behar diogu gure bizitzetan, eta, horretarako, oztopoak gainditu ahal izateko erabakiak hartu behar dira.
2019an, 737 kexa jaso zituen Behatokiak. 2020an gehiago jasoko dituzue?
Hala ematen du, baina kexa kopuruaren bilakaera hartzen diren neurrien eta herritarren kemenaren araberakoa ere bada. Askotan, kexa gutxi izateak ez du esan nahi hizkuntza eskubideak urratu ez direnik; hori da, adibidez, Ipar Euskal Herriko kasua.
Nafarroako egoera, bereziki kezkagarria?
Bai, Nafarroan izan diren edo izan daitezkeen atzerapausoekin kezkatuta gaude. Nafarroako Euskararen Legea oztopo handia da aurrera egiteko, baina egin ditzakegun urrats gutxi horiek ezin baditugu egin... Arduratuta gaude horrek etorkizunean eragin ditzakeen kalteekin.  
Euskarafobiak txertorik ba al du?
Herritarren bultzada eta norbanako zein gizarte eragileen konpromisoa behar-beharrezkoak izango dira horri aurre egiteko, hizkuntza eskubideek jendarte demokratikoen oinarrian egon behar dutela ikustarazteko.
Herritarroi kostatu egiten zaigu hizkuntza eskubideen urraketak salatzea?
Egunerokoak euskaraz egiten saiatzeko konpromisoa hartzea bada apustua egitea, baina oztopo guztiak eta sortzen dizkiguten albo-kalteak ikusirik, normala da jendeak ez helaraztea pairatzen dituen urraketa guztiak. Badakigu nekagarria dela. Dena den, herritarrek dute egoera aldatzeko giltza, eta gure eguneroko jardunak hori erakusten du.

Di-da batean
Zerk alaitzen dizu eguna? Besarkadek.
Eta tristatu? Berekoikeriek.
Zerk eragiten dizu barrea? Amaren kontuek.
Eta negarra? Munduko egoerek.
Zerk haserrearazten zaitu? Zapalkuntzek.
Zerk ateratzen zaitu zeure onetik? Matxismoak.
Bizio bat: Ogia, glutenik gabe.
Zer izan nahi zenuen txikitan? Arkeologoa.
Eta orain, zer ez zenuke izan nahi? Bankaria edo polizia.
Liburu bat: Emakumeak, arraza eta klasea, Angela Davisena.
Disko bat: Morphina, Zea Maysena.
Oporretarako toki bat: Alpeak.
Eñaut Mitxelena

 

Hormak herriarekin mintzatzen dira

lianLian
Muralgilea

Horma-irudiak egiten ditu Lian Murales Lian-ek (Boston, AEB, 1981); hain zuzen, Leitzako Atekabeltz gaztetxeko pareta batean egin duen bat munduko ehun mural onenen zerrendan paratu zuen, iaz, Eskoziako StreetArt360 atari digitalak. Sortzez estatubatuarra, gaztetan Katalunian bizi izan zenez, katalantzat du bere burua. Munduko herrialde ugaritan ikus daitezke bere lanak, baita Euskal Herrian ere. 2017tik, Atxondon bizi da. Ingelesa, katalana, gaztelania eta italiera hitz egiten ditu, baita euskara ere, AEKn, “Mirenekin, inoiz izan dudan irakasle onenetakoarekin” ikasten ibili ostean.

Zure horma-irudi bat munduko 100 onenen artean. Pozik?
Bai! Izugarri pozik! Ohorea da. Artista on askoak daude zerrenda horretan, eta pribilegiatua sentitzen naiz.
Horma handia, lan handia?
Nire ustez, zenbat eta handiagoa, orduan eta hobea. Asko gustatzen zait hormetara igotzea. Horrez gain, itzela da irudia amaituta dagoenean ikusi eta pentsatzea: “Hau egin dut!” Askotan, ez dut sinesten.
Nola egiten zaio aurre horma hutsari?
Konfiantzarekin eta beldur barik. Nire ustez, bai hormetan bai bizitzan beldurra tu egiten ariko bazina bezala bota behar da.
Kaleaz gain, bestelako euskarriren batean marrazten al duzu?
Koadroak oso gutxitan egiten ditut, nahiago dut kalean egon.
Zergatik erabaki zenuen honetan aritzea?
Hormak herriarekin mintzatzen direlako, eta elkarrizketa sortu nahi dut ikusleekin.
Bizi daiteke honetaz?
Noski, baina gauza gutxirekin bizi naiz. Nire ustez, hobe da gutxirekin bizi eta pozik egotea, gustuko ez duzun zerbait egin eta asko edukitzea baino.
Hormak margotzeak utzi al dio gaizki ikusitako zerbait izateari?
Bai eta ez. Hasieran, espraiekin hormak margotzea gaizki ikusia zegoen, baina hormak margotzea Neolitikoa bezain zaharra da. Haitzuloetako pinturak, adibidez. Kapera Sixtinoa laudatu egiten da, eta hura ere murala da; alde bakarra materiala da.
Zure irudietan, pertsonak eta gorputz atalak agertu ohi dira. Gizakia inspirazio iturri?
Espazio publikoa ustez “perfektuak” diren gorputzez beteta dago. Ahalegina egiten dut nire lanek gorputz mota oro barnera dezaten, oso garrantzitsua iruditzen zait.
Euskal Herrira etortzean, argi zenuen hemengo hizkuntza ikasi behar zenuela?
Noski! Euskal Herrian bizi naiz. Inportantea da bizi zaren tokiko hizkuntza hitz egitea... Adibidez, Txinan biziko banintz, txinera ikasiko nuke.
Irudi batek mila hitzek baino gehiago balio du?
Noski. Eta irudi batek mila pertsona baino gehiago mobiliza ditzake.
Teknologiaren garaian, horma-irudiek garrantzia galdu al dute?
Ez, orain muralak gehiago ikus daitezke, denak sofatik, kar-kar! Horma-irudi asko daude munduan, eta denak aurrez aurre ikustea ezinezkoa da. Teknologia berriekin, ordea, posible da.

Di-da batean
Zerk alaitzen dizu eguna? Eguzkiak.
Eta tristatu? Berdintasun ezak.
Zerk eragiten dizu barrea? Umore britainiarrak.
Eta negarra? Hondartzan hildako ume errefuxiatuek.
Zerk haserrearazten zaitu? Ezintasunak.
Bizio bat: txakolina, kur-kur!
Zer izan nahi zenuen txikitan? Pozik bizi den norbait.
Eta orain, zer ez zenuke izan nahi? Aspergarria.
Artista bat: Ramon Casas.
Bereziki gogoan duzun lan bat: Caravaggioren Bacchus ikusi nuen lehen aldia beti izango dut gogoan.
Bereziki gogoan duzun zure lan bat: nire lan onena, nire ustez, Leitzako gaztetxekoa da.
Non marraztuko zenuke gustura horma-irudi bat? Erroman.
Eñaut Mitxelena

 

Kultur militantziagatik jarraitzen dugu batzuok lanean

laurobaIker Lauroba
Musikaria

Izarorekin Limones en invierno diskoaren bira abiatzear harrapatu du Lauroba (Donostia, 1975) itxialdiak. Bakarlari ere aritzen da; hain zuzen, Udaberria lana amaitzeko zorian dago, 2018an Negua eta iaz Udazkena kaleratu ostean, denak autoekoizpenak. Berrogeialdian, Nork ostu dit apirila? egitasmoa sortu du Jon Martin, Ane Narbarte eta Eñaut Aiartzaguenarekin batera, “itxialdiari soinu banda” jartzeko asmoz. Beste hainbat kolaborazio ere egin izan ditu, eta egiten ditu, eta ibilbide luzea du musikaren munduan.

Hasteko, zer moduz itxialdia?
Bakartiak garenoi hainbeste eragin ez digulakoan nago. Halere, musikariok beste edozeinen arazo berak ditugu: fakturak ordaindu, jatekoa erosi… Alde horretatik, ez dakit noiz arte izango den jasangarria.
Izarorekin bira dela-eta, kolpe handia?
Oso handia. Urte erdi baino gehiago generaman zuzenekoa prestatzen, astean bi entsegu egiten. Unea hain gertu ikusi eta dena atzeratu behar izaten duzunean, zaplaztekoa handia izaten da. Halere, birusak bere agenda husten duenean, izango dugu lekua.
Sormenerako, bederen, baliagarria?
Guztiz. Udaberria diskoa amaitu dut, orain gauzatu ezin ditugun kolaborazio batzuen faltan. Uda diskorako hainbat abesti maketatzen hasia naiz. Nork ostu dit apirila? proiektuan abestiak sortzen ibiliko gara, konfinamenduak iraun bitartean.
Zure azken bakarkako proiektuari dagokionez, itxialdian aurretik baino ziberkontzertu gehiago lotu dituzu. Pozgarria ala etsigarria?
Alde batetik, pozgarria da jendea zurekin oroitzea, baina nire bakarkako proiektuaren sostengua kontzertuak dira. Orain arteko diskoak defizitarioak izan dira, eta azken hau are gehiago.
Lauroba taldean, baldintza duinak ezin lortzeaz nazkatuta utzi zenioten jotzeari 2018an. Ordutik, ez da ezer aldatu?
Berdin  jarraitzen du denak. Kultur militantziagatik jarraitzen dugu batzuok lanean.
Bakarlari aritzen zarenean, dena etxean grabatu ohi duzu. Oso etxekoia al zara?
Bai, lasaitasunez grabatzea gustatzen zait, abestiei hainbat aldetatik heltzea, gauzak probatzea... Egunak  eman ditzaket estudioan konfinatuta, birusarekin edo gabe.
Udaberriak beste bi urtaroak baino argiagoa beharko luke. Izango al da?
Bai, konfinamendua hasi aurretik konposatu nuen ia osorik, abesti bat izan ezik. 2020koaren ez beste edozeinen antz handiagoa izango du. 
Lantegira joateari utzi ahal izango diozu?
Aurten, lanaldi erdia eskatu dut, musikaren bidearen aldeko apustua egin nahi nuelako. Gaizki atera zait. Lanaldi erdiarekin etxeko alokairua besterik ez dut ordaintzen.  Laster, gitarraren sokak jaten hasi beharko naiz.
Sareetan ezagunak dira zure hitz jokoak. Nolatan zaletasun eta jario horiek?
Azkenetariko kontzertu batean, mutil bat gerturatu, eta zera esan zidan: “Kontzertua izugarri gustatu zait, baina zure hitz jokoak bai mundialak!”. Grazia egin zidan, ez baitut sentitzen bereziki ona naizenik horretan. Txikitatik gustatu izan zait hizkuntzekin jolastea eta hitzei bigarren esanahia bilatzea.

Di-da batean
Zerk alaitzen dizu eguna? Abesti bat amaitzeak.
Eta tristatu? Abesti batean aurrera egin ezin izateak.
Zerk eragiten dizu barrea? Txiste txar batek.
Eta negarra? Munduak.
Zerk haserrearazten zaitu? Ez naiz haserretzen.
Bizio bat: Txokolatea.
Zer izan nahi zenuen txikitan? Umea.
Eta orain, zer ez zenuke izan nahi? Heldua.
Musikari bat: Mark Knopfler.
Abesti bat: Elusive (Scott Matthews).
Kontzertu bat: Fisahara jaialdian jo genuenekoa, Tindufeko errefuxiatuen kanpamentuan.
Non joko zenuke gustura? Sahara askean.

Eñaut Mitxelena

 

Uste nuen Goya irabaztea ezinezkoa izango zela

arinIñaki Madariaga Gil
Irudi digitalen egilea

Autodidakta, hogeita hamar urtetik gorako eskarmentua du Madariagak (Barakaldo, 1966) ofizioan: animazioa, batez ere 3Dn; bideo-jokoak (diseinua eta abar); publizitatea (logoak, moldaketa digitala...); simulazioak; eta VFX edo efektu digitalak. Hain zuzen, efektu berezi onenen Goya saria irabazi du aurten, Mario Campoyrekin batera, El Hoyo filmean egindako lanarengatik. Sariarekin “oso pozik” agertu da. Lehendik ere bazuen beste Goya sari bat, Megasonikoak (1997) animazio lanarengatik jasoa. Meatzaldeko AEKn euskara ikasten ari da.

1998koak eta oraingoak, ilusio bera?
Bai. Oso desberdinak izan dira. Lehenengoan, 30 urte nituen, eta txoriburua nintzen. Arraroa zen: Europako lehen filma 3Dn; lau pertsonen artean egina; irudi bakoitza neuk egin nuen, urte eta erdian... Orain, horretan pentsatzean, “Hau astakeria!” esaten dut. Internetik gabeko garaia zen... Orain gauzak desberdinak dira.  El Hoyorekin beste bi sari irabaziak nituen, Sitgeseko jaialdian eta Gaudi sarietan. Halere, uste nuen Goya irabaztea ezinezkoa izango zela, beraz, ustekabe handia izan zen.
Eskolan, apaizek esaten zizuten ez zinela urrutira ailegatuko.
Bizitzan, pertsona bereziak beti ditugu gogoan: familia, filmeko lagunak... Baina badira beste hainbat pertsona garrantzitsu ere, beti “ez duzu lortuko” esaten dutenak, adibidez. Halakoak, niretzat, oso motibagarriak dira: “Nola ezetz?" esan ohi diot neure buruari. Apaiz guztiak ez ziren berdinak, baina askotan esaten zuten “Ez zara urrutira ailegatuko”. Beste apaiz batzuei, aldiz, asko gustatzen zitzaizkien nire marrazkiak.
Zuen ofiziokoak, engainuaren artistak?
Zineman, nire lana beti izaten da ezabatzea, estaltzea, ezkutatzea, aldatzea... Bai, politikariek bezala, kar-kar!
Efektu onen sekretua, ez nabaritzea?
Efektu bisualak desberdinak dira film bakoitzean. Adibidez, Star Wars egiten bazabiltza, diseinu futuristak-eta dira garrantzitsuenak. Baina film “normala” egiten ari bazara, agerikoak izaten dira. Errealitatean jarri behar dugu arreta, eta errealitatearekin parekatzea garrantzitsua da. Beti esaten da: “Ez baduzu ikusten, ondo egin duzu”.
Ibilbide luzea, baina publikoak ez zaitu ezagutzen. Teknikarientzat, glamourrik ez?
Glamourra eta zinema beti daude lotuta, baina zinema munduaren barruan ez da hala izaten. Nire kasuan,  gaupasak normalak dira, batez ere publizitatean. Postprodukzioan, beti ibiltzen gara epez kanpo. Filmetan ere, gauza bera. Muntaketak jaten du denbora, eta nire lana ondoren dator. Hala, gaupasak, askotan.
Urteotan, asko aldatu al da lanbidea?
Nire lana aldatu da. Makinak azkarragoak dira, eta moldaketa eta animazioaren softwarea gero eta hobeak dira, baita errazagoak ere. Lan dibertigarria da niretzat; adibidez, El Hoyorako nire lehen kaka digitala egin nuen, kar-kar!
Euskarazko animazioan aurrekontu txikiak izatea, gaitz endemikoa?
Euskal animazioa oso berezia da. Ibilbide handia dauka. Aurrekontuak txikiak dira, baina, makinak ez dira hain garestiak, eta profesional asko daude. Nik beti ikusten dut arazo bera: produkzioak oso lokalak dira, eta ez dago merkatu nahikorik errentagarriak izateko. 

Di-da batean
Zerk alaitzen dizu eguna? Denbora edukitzeak.
Eta tristatu? Injustiziak.
Zerk eragiten dizu barrea? Beti nabil barrezka.
Eta negarra? Gauza pertsonalek.
Zerk haserrearazten zaitu? Sentimendu txarreko jendeak.
Bizio bat: ordenagailuak, robotika, 3D inpresioa, marraztea... Horiek bizioak al dira?
Zer izan nahi zenuen txikitan? Paleontologoa, baina gero ordenagailuak ezagutu nituen!
Eta orain, zer ez zenuke izan nahi? Sistemen informatikaria.
Film bat: Airplane!
Animaziozko film bat: Toy Story.
Zein film gustatuko litzaizuke egitea? Buruan daukat.
Zure lanean erreferente bat: Industrial Light&Magik estudioa.

Eñaut Mitxelena

Azpikategoria