Izaro Arruti Agirreurreta
Telebistako aurkezlea eta soziolinguista

Estreinakoz telebistako aurkezle aritu da Arruti (Andoain, 1996), ETB1eko Tribuaren berbak saioan. Frantses, ingeles eta euskal filologia ikasketak egina, Badalab hizkuntza-berrikuntza laborategian eta Euskarabentura eta Ruta Inti egitasmoetan ere ibilia da. Finean, “justizia sozialak, kulturartekotasunak eta hizkuntzak zeharkatzen dituzten gaietan aritzen naiz”. Eñaut Mitxelena. Argazkia: EITB.

Zure lehen esperientzia aurkezle. Zer moduz?
Oparia izan da. Aurkezlea izateaz gain, off ahotsak egiten, erredakzioan, gidoietan ekarpenak egiten eta sare sozialetan ere jardun dut. Eremu oso seguru eta gustukoa izan da. Kike Amonarriz alboan izateak ere asko laguntzen du.

Errepikatzeko gogoz?
Badirudi jarraituko duela. Aurkezleoi eta lantaldeari ilusioa ez zaigu falta, ezta ideiak ere. Grabazioak iraun bitartean aurrerapenak sumatu ditut, jakingo nuke zer hobetu, eta horrek ere asko motibatzen nau. Bestalde, saioak erakusten du hizkuntza zeharkako zerbait dela, eta gai askori buruz hitz egin daitekeela: euskara eta justizia, euskara eta kirola... Ni oso gogotsu nago.

Inkestak kalean, adituak elkarrizketatu, beste hizkuntza gutxitu batzuen errealitatea ezagutu... Hainbeste gauzaren artean, zer nabarmenduko zenuke?
Lehenengo, hizkuntza gutxituen borroka mundu-mailako kezka dela, euskara kasu aurreratua dela eta euskaldunok erreferenteak garela beste hizkuntza gutxitu askorentzat. Bigarrenik, era askotako arrazoiak eta bideak daudela euskara ikasteko: musika, maitasuna, arrazoi linguistiko eta politikoak... Horien guztien atzean badago talde baten parte izateko nahia. Azkenik, Euskal Herriko errealitate soziolinguistiko ezberdinen arteko ezagutzarik eza sumatu dugu. Baina, aldi berean, Nafarroari eta Iparraldeari buruzko saioek ikusle-kopuru handia izan dute; beraz, gabezia badago, baina interesa ere bai.

Zer moduz topatu duzu tribua?
Jendea jakitun da oraindik badagoela euskara minorizatuta mantendu nahi duten hainbat indar, eta eraso horiek etengabekoak eta sistemikoak direla. Hala ere, elkarrizketatu dugun jendea gogotsu eta ilusioz dago, eta sinesten du euskararen alde egiteak zentzua duela, justiziaren aldeko ariketa dela. Bestalde, elkarrizketatu dugun kanpoko jendeak oso indartsu ikusten du euskara.
Gai serioak modu entretenigarri eta dibertigarrian jorratzen ditu saioak, eta ikuspuntu positiboa emanez. Jendea erakartzeko onena?
Bai. Tribuaren berbak ez da saio neutroa, ez ditu errealitatearen irakurketa objektibo hutsak egin nahi. Interpretazio errealista egiten dugu, betiere baikortasun arduratsuz¹ eta umore printzez². Euskararen biziberritzea eta normalizazioa arnas luzeko borroka da, baina umorea eta baikortasuna ere behar dira. Beste osagai batzuk ere badira saioaren DNAn: euskara erraza; kaleko inkestak eta aditueen elkarrizketak nahastea; esketxak; eta maila teknikoan, drone bidezko irudiak, efektu bereziak...
Kamera atzean aritzea ere gustuko duzu. Nebarekin bi proiektu dituzu martxan.
Hura ikus-entzunezkoetan dabil. Udalbiltzaren Geuretik Sortuak egitasmoari esker garatu dugu Mintzo zen film laburra. Xorieri mintzo zen abestiko protagonistaren erretratu eguneratua da. Fikzioa eta errealitatea nahasten ditu, eta euskaraz ulertua ez den pertsona bat da pertsonaia nagusia. Emanaldiak orain hasi dira. Bestea dokumentala da. Gure amonaren eta haren lagun baten Imsersoko bidaia du aitzakia³ zahartze osasungarriaz hitz egiteko, eta aurten bukatzea espero dugu.

Zure eskarmentu eta jakintzatik, nola ikusten duzu euskararen etorkizuna?
Bidegurutzea, impassea, larrialdia, oldarraldia, jauzia, indarraldia, pizkundea... hitz asko erabiltzen dira egungo egoera deskribatzeko. Une historiko batean gaude, azken 50 urteotan gauza piloa egin delako euskararen alde eta inoiz baino jende gehiagok dakielako euskara. Alabaina, diglosia-egoeran jarraitzen dugu, eta jakin badakigu euskara minorizatu nahi duten indarrak hor daudela. Dena den, Kikek eta biok askotan aipatu dugu: itxaropena boterea da. Nik etorkizuna baikortasunez ikusten dut. Aukera mordoa dugula uste dut, eta partida garrantzitsua jokatuko dugula. 

DI-DA BATEAN

Zerk alaitzen dizu eguna? Kirola egiteak.
Eta tristatu? Denbora-faltaren sentsazioak.
Zerk eragiten dizu barrea? Amonaren ateraldiek⁴.
Eta negarra? Injustiziek, batez ere nire begiekin ikusten ditudanean.
Zerk haserrearazten zaitu? Argazki analogikoak erreta ateratzea.
Bizio bat: Duteak⁵ probatzea.
Plazer txiki bat? Egunerokoa idaztea.
Eta plazer handi bat? Bizikletaz bidaiatzea.
Zer izan nahi zenuen txikitan? Suhiltzailea.
Eta orain, zer ez duzu izan nahi? Lana eta aisia uztartu ezin dituen langilea.
Aurkezle bat? Maialen Arzallus.
Telesaio bat? Ur handitan.

1. Arduratsu: responsable (es), responsable (fr).
2. Printza: brizna (es), brin (fr).
3. Aitzakia: pretexto (es), prétexte (fr).
4. Ateraldi: ocurrencia (es), mot d'esprit (fr).
5. Dute: té (es), thé (fr).